" ယူနီကုတ်နှင့် ဖော်ဂျီ ဖောင့် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ဖတ်နိုင်အောင်( ၂၁-၀၂-၂၀၂၂ ) မှစ၍ဖတ်ရှုနိုင်ပါပြီ။ (  Microsoft Chrome ကို အသုံးပြုပါ ) "
Showing posts with label Bertil Lintner. Show all posts
Showing posts with label Bertil Lintner. Show all posts

Wednesday, July 28, 2021

New Great Game rages in post-coup Myanmar

Bertil Lintner
June 12, 2021

China and US on opposed sides in Myanmar's escalating civil war while Japan, India and ASEAN struggle to strike a middle ground

Anti-coup protesters show their support for Myanmar's National Unity Government. Photo: Jose Lopes Amaral / NurPhoto via AFP

CHIANG MAIChina has declared its support for Senior General Min Aung Hlaing’s military-coup government in Myanmar. The United States and the European Union have implemented sanctions and declared their support for the people’s power movement agitating against the dictatorship.

India and Japan are keeping quiet because they don’t want to push Myanmar further back into the clutches of China. Thailand is too dependent on natural gas imports from Myanmar to dare to condemn or even criticize the coup.

The rest of the Association of Southeast Asian Nations, or ASEAN, has once again demonstrated that it is wholly incapable of resolving regional crises. 

Thursday, April 22, 2021

Why the Tatmadaw won’t crack in Myanmar

APRIL 20, 2021

While the world gasps at the Myanmar military's brutal crackdown, there is little hope for a soldier-led mutiny or countercoup
Myanmar troops march in formation in a file photo. Photo: Twitter
CHIANG MAI – A military coup that overthrows a democratically elected government and sparks three months of nationwide protests and strikes. More than 700 people including children as young as five shot and killed as security forces fire into crowds of anti-military demonstrators.

Thousands of people, among them not only politicians, activists and journalists but also some of the nation’s best-known singers, movie stars and celebrities arrested on various trumped-up charges. An economy on its knees with non-performing banks and foreign investors running for the exits.

Thursday, February 18, 2021

မွတ်ဆလင်ဒုက္ခသည်ဝှက်ဖဲကို ထုတ်သုံးလာသည့် မြန်မာ စစ်တပ်၏ ကစားပွဲ

February 17,2021

 စောသန္တာအေး မြန်မာပြန်ဆိုသည်။

 ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာရယူလိုက်ပြီးနောက် လူထု၏ ကန့်ကွက်ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများ နှင့်အတူ အမေရိကန်၊ အီးယူနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုများ ရင်ဆိုင်နေရသည့် မြန်မာစစ်တပ်အတွက် အနိုင် ရရန် ထုတ်သုံးနိုင်သည့် ဝှက်ဖဲမှာ မရှိသလောက်နည်းပုံ ပေါ်သည်။

Tuesday, December 22, 2020

Rohingya refugees on an island of no return


by Bertil Lintner
December 21, 2020 

Bangladesh is moving Rohingya refugees to an isolated island amid fears militant Islamic groups are penetrating border camps

Rohingya refugees perform prayers as they attend a ceremony organized to remember the first anniversary of a military crackdown that prompted a massive exodus of people from Myanmar to Bangladesh, at the Kutupalong refugee camp in Ukhia on August 25, 2018. Photo: AFP / Dibyangshu Sarkar

CHIANG MAI – They were told that they would be the first to be repatriated to Myanmar.

But when the first lot of 1,642 Rohingya Muslim refugees arrived on Bangladesh’s Bhasan Char island on December 3, they were herded into a huge, newly built settlement consisting of concrete living quarters, two hospitals, clinics, mosques, teaching centers, cyclone shelters, playgrounds and a police station.

Located 34 kilometers from the mainland, or a three-hour journey by boat, the island and what has been constructed there show that the Bangladeshi authorities are accepting the fact that they are stuck with a permanent refugee population. None of the estimated one million Rohingyas in Bangladesh are going back to Myanmar in the foreseeable future, if at all.

Friday, August 28, 2020

Rohingya refugees becoming Palestinians of Asia

by Bertil Lintner
August 26, 2020

Three years after Myanmar drove hundreds of thousands of Rohingya into Bangladesh they are no closer to repatriation 
A file photo of Rohingya refugees protesting against a disputed repatriation program at the Unchiprang refugee camp near Teknaf, Bangladesh. Photo: AFP/ Dibyangshu Sarkar

Three years after images of hundreds of thousands of Rohingya refugees streaming across Myanmar’s western border into Bangladesh shook the world, expectations that they will ever be repatriated are fading fast.

Wednesday, January 29, 2020

ရခိုင်မြောက်ပိုင်းအရေး ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာများကို သံသယ ရှိသည်

By Bertil Lintner
29 January 2020
၂၀၁၉ ဩဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးရသည့် ၂ နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရောက် ဒုက္ခသည်များ / Reuters

တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် မီဒီယာတွင် ထပ်တလဲလဲပြောဆိုမှုများနှင့် ဒုက္ခသည်များကိုယ်စား စည်းရုံး လှုံ့ဆော်မှုများအရ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် စွဲဆိုထားသည့် အမှုတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) က ကြား ဖြတ်အစီအမံများဆောင်ရွက်ရန် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ခြင်း က အံ့အားသင့်စရာ ဖြစ် မလာခဲ့ပါ။

Thursday, January 16, 2020

What China’s Xi will and won’t get in Myanmar

Bertil Lintner,
Chiang Mai
January 16, 2020
Chinese leader to make historic Jan 17-18 visit in bid to advance contested Belt and Road Initiative 

When Xi Jinping travels to Myanmar on January 17, it will be the first visit by a sitting Chinese president since Jiang Zemin toured the country in December 2001.

Xi’s visit will show just how much times have changed between now and then. Jiang visited Myanmar when it was still ruled by a military junta and China was the then isolated nation’s closest ally.

Sunday, December 29, 2019

Suu Kyi no shoo-in at Myanmar’s 2020 polls

Myanmar’s State Counsellor Aung San Suu Kyi looks on before the UN’s International Court of Justice on December 11, 2019 in the Peace Palace of The Hague. Photo: AFP/Netherlands Out/ Koen Van Weel
2020 elections will show how much damage has been done to leader’s reputation as a democratic reformer 

A new huge billboard recently erected at a major intersection in Myanmar’s commercial capital of Yangon portrays the nation’s nominal leader with a message of support: “We stand with Daw Aung San Suu Kyi.”

Sunday, December 22, 2019

Domestic politics drives Suu Kyi’s genocide denial

Bertil Lintner, Yangon
December 20, 2019
Myanmar’s State Counselor Aung San Suu Kyi waves to supporters upon arriving back in Naypyidaw on December 14, 2019. Photo: AFP/Thet Aung
Myanmar nominal leader’s defense of Rohingya crackdown at ICJ boosts her re-election chances

To much of the world, Myanmar’s nominal leader Aung San Suu Kyi is a Nobel Peace Prize laureate turned genocide denier. At home, she is seen as a heroine who went to the International Court of Justice (ICJ) to defend and uphold her country’s honor, though not necessarily in defense of the powerful military with which she has been at loggerheads for years.

Saturday, December 14, 2019

ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းက ဗုဒ္ဓဘာသာနဲ့ မွတ်ဆလင် ပြဿနာ မဟုတ်ဘူး” ဘာတေးလစ်တနာ

TheVoiceWeekly Journal
by ,ဧေက်ာ္
Dec 13, 2019

မေး – မြန်မာနဲ့ပတ်သက်ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာသုံးသပ်သူ တစ်ဦးအနေနဲ့ လက်ရှိအကျပ်အတည်းကို ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။

ဖြေ – ဒီကိစ္စက အသစ်မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီနေရာမှာ မေးစရာမေးခွန်းနှစ်ခု ရှိပါတယ်။တစ်ခုကတရားမဝင်ဝင်ရောက် နေထိုင်သူတွေပါ။ ဒီကိစ္စက တကယ့်အစစ်အမှန်ဖြစ်ဖြစ် စိတ်ကူးနဲ့ ဖန်းတီးထားတာ ဖြစ်ဖြစ်ပေါ့။ နောက်မေးခွန်း တစ်ခုက အစ္စလာမ်စစ်သွေးကြွပါ။ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ အင်္ဂလိပ်လို Arkan Rohingya Slavation Army (ARSA- အာဆာ) လို့ခေါ်တဲ့ အုပ်စုက ရခိုင်ပြည်နယ်မှာရှိတဲ့ ရဲကင်းစ ခန်းတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ ပါတယ်။ ဒီတိုက်ခိုက်မှုကနေ မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ရဲ့ အကြီးအကျယ်တုံ့ပြန်မှုကို ဆွပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ အ ချိန်ကစပြီး  ရိုဟင်ဂျာ၆၀၀,၀၀၀ ကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်ကို ထွက်ပြေးသွား ခဲ့ပါတယ်။ဒီနေရာမှာ လူသားချင်း စာနာမှုရှုထောင့်ကကြည့်ရင် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ အဲဒီလူတွေဟာမြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ကြမ်းကြုတ်ရက် စက်မှုတွေကို အရင်ကတည်းက ခံစားခဲ့ကြရတာပါ။ အဲဒီ ရက်စက်မှုတွေက အဲဒီမှာတင်ပြီးသွား တာ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်ဘက်ရဲ့ နှိမ်နင်းမှုအပြီးမှာ ARSA အဖွဲ့ရဲ့ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိလ်ကအင်တာဗျူးတစ်ခုမှာပြောသွား တာက သူတို့ ရဲကင်းစခန်းတွေကို တိုက်ခိုက်တာက တစ်ဖက် က တုံ့ပြန်မှုကို ဆွပေးချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့တိုက် ခိုက်တာလို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီလို ဆွပေးလိုက်တာကနေ သူတို့ ဘာတွေအကျိုးရသွားသလဲ။ နံပါတ်တစ် နိုင်ငံတကာအာရုံစိုက်မှု၊ နံပါတ် နှစ် အနောက်အာရှ အဓိကအားဖြင့် ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနဲ့ ယူအေအီးနိုင်ငံတွေကငွေကြေးထောက်ပံ့သူတွေ ဆီက ငွေတွေ ပိုရသွားတယ်။ နံပါတ်သုံး ဒေါသဖြစ်နေကြတဲ့ လူငယ်တွေ သူတို့နဲ့ ပူးပေါင်းလာဖို့ မျှော် လင့်ချက် ထားနိုင်တယ်။ သူတို့ အပေးအယူလုပ်လိုက်တာထက်တောင် နည်းနည်းပိုပြီး ရသွားတဲ့ပုံပါပဲ။

သူတို့အနေနဲ့ မြန်မာတပ်ဘက်က ဒီလောက်ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း တုံ့ပြန်လိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပုံ မရပါ ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ ရည်မှန်းချက် သုံးခုစလုံး အောင်မြင်သွားခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော်ပြောလိုတာက ဒုက္ခသုက္ခ ခံစားခဲ့ ကြရတာက သာမန်ပြည်သူတွေပါ။ ရခိုင်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းက ဆင်းရဲသားလယ်သမား တွေပါ။ အခု သူတို့ဟာ ကစားပွဲကြီးတစ်ခုရဲ့ နယ်ရုပ်လေးတွေ ဖြစ်သွားကြပါပြီ။

မေး – ဒါပေမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့  ရိုဟင်ဂျာ တွေဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ စနစ်တကျ ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရတယ်ဆိုတဲ့ ခိုင်လုံ တဲ့ အထောက်အထားတွေလည်း ရှိတဲ့ပုံပါပဲ။ မြန်မာအစိုးရက ရိုဟင်ဂျာ တွေကို တိုင်းရင်းသား လူ့အသိုင်းအဝိုင်း အဖြစ်တောင် အသိအမှတ်မပြုပါဘူး။ ဒီလို အသိအမှတ်မပြုတာက အဲဒီနိုင်ငံမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လာ ခဲ့တဲ့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုရဲ့ တရားဝင်ဖြစ်မှုကို တမင်ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သေးသိမ် အောင် လုပ် တာမဟုတ်ဘူး လား။

ဖြေ – ဟုတ်လည်း ဟုတ်တယ်၊ မဟုတ်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီနေရာမှာ မွတ်ဆလင်တွေ နေထိုင်လာတာ နှစ် ပေါင်းများစွာရှိပါပြီ။ ဒါအသေအချာပါပဲ။ အဲဒီနယ်မြေဧရိယာရဲ့သဘာဝကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင်အိန္ဒိယကုန်းမြေ ကြီးရဲ့အဆုံးနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှရဲ့အစ ဖြစ်ပါတယ်။ နတ်မြစ်ရှိပါတယ်။ အဲဒီနတ်မြစ်ဟာ လက်ရှိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နဲ့ မြန်မာနယ်စပ်ပါ။ မြစ်ရဲ့ ဟိုဘက်ကမ်း ဒီဘက်ကမ်း နှစ်ခုစလုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာနဲ့ မွတ်ဆလင် တွေရှိခဲ့ကြတာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကြာခဲ့ပါပြီ။ ဘာပြဿနာမှ မဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ နောက်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ အနောက်မြောက်ပိုင်း မှာလည်း မွတ်ဆလင်တွေ နေထိုင်လာကြတာ ကာလှတာရှည်လှပါပြီ။ ဒီမှာလည်း ဘာပြ ဿနာမှ မဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။

နောက်ပိုင်း ဗြိတိသျှအုပ်စိုးတဲ့ခေတ်ကာလမှာ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းက မွတ်ဆလင်အလုပ်သမားတွေကိုဒီဘက်ကမ်း ဧရိယာထဲကို ခေါ်လာကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ကို ‘ရိုဟင်ဂျာ’ လို့ မခေါ်ဘူး။ သူတို့ကိုစစ်တကောင်းနယ်သား တွေလို့ခေါ်တယ်။ ဒီဟာက စာရွက်စာတမ်းအထောက်အထားနဲ့ ရှိပါတယ်။ ဖရန်စစ် ဘီ ခန်နန်ဟန် မီလ်တန် (Francis Bushanan-Hamilton) က ၁၇၉၉ ခုနှစ်မှာ အဲဒီစကားလုံးကို သုံးနှုန်းခဲ့တာပါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစကားလုံး ကလည်း အဲဒီတစ်ကြိမ်ပဲ သုံးနှုန်းခဲ့တာပါ။

အဲဒီ ဟန်မီလ်တန်ဆိုတဲ့သူဟာ မြန်မာနိုင်ငံကို မစ်ရှစ်အဖြစ် အရှေ့အိန္ဒိယကော်မတီက လွှတ်လိုက်တဲ့သူ ဖြစ်ပါ တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက ရခိုင်ပြည်နယ်ကို လုံး၀ မရောက်ဖူးပါဘူး။ သူသွားခဲ့တာကလက်ရှိမန္တလေးမြို့အနီးမှာတည် ရှိတဲ့ အင်းဝနဲ့ အမရပူရမြို့ကိုပါ။ အဲဒီမှာ အာရကန်ဒေသက (အစောပိုင်းကာလ ရခိုင်ကို ခေါ် သည့်နာမည်) သူ တို့ကိုယ်သူတို့ ‘ရိုဟင်ဂျာ’ လို့ ခေါ်တဲ့လူတွေနဲ့ တွေ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီစကားလုံးက နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ နီးပါးလောက် ကမ္ဘာမှာ ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းတာမျိုး မရှိပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို သုံးနှုန်းတာမျိုးမရှိတဲ့အတွက် အဲဒီစကားလုံးသုံးတဲ့သူကို မှားတယ်လို့ ပြောလို့မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လည်း ရခိုင်အနောက်မြောက်ပိုင်းမှာနေကြပြီး စစ်တကောင်းဒေသိယဘင်္ဂလီဘာသာစကားပြောတဲ့ မွတ်ဆလင် တွေအတွက် သီးခြားအမှတ်လက္ခဏာရှိ (Separate Identity) နေတဲ့အပေါ်မေးခွန်းထုတ်တာကတော့အယူအဆ အသစ်ပါ။ ဒီနေရာမှာ မမေ့သင့်တဲ့အချက်က ရခိုင်ပြည်နယ်က မွတ်ဆလင်အားလုံးက သူ တို့ကိုယ်သူတို့ ‘ရိုဟင် ဂျာ’ လို့ သတ်မှတ်ကြတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလူတွေဟာ အဲဒီဒေသမှာ အချိန်ကာလတာ ရှည်နေထိုင်ခဲ့ကြတယ်ဆို တာကလည်း အသေအချာပါပဲ။ အဲဒီစကားလုံးအပေါ်အခြေခံတဲ့ အမှတ်လက္ခဏာ က အစွန်းရောက်အုပ်စုတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်တာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီဒေသ က လူတွေက သူတို့ကိုယ်သူတို့ ‘ရိုဟင်ဂျာ’ လို့ သတ်မှတ်တာက အချိန်ကာလ သိပ်မကြာသေးဘူးလို့ ယူဆ ရဖွယ် ရှိပါတယ်။

မေး – မကြာသေးဘူးဆိုတာ ဘယ်လောက်ကာလလို့ ပြောတာပါလဲ။

ဖြေ – အဲဒီထဲက အချို့လူတွေဆိုရင် အရင်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းကမှ စတင်သုံးနှုန်းကြတာ့ပါ။ ပြောရရင် တော့ အဲဒီစကားလုံးခေတ်စားတာက ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွေ လောက်မှာပါ။
မေး – ဒါပေမဲ့ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ကာလတွေမှာ မြန်မာအစိုးရက ဒီ ‘ရိုဟင်ဂျာ’ ဆိုတဲ့ အသုံးကို သုံးခဲ့တာပဲလေ။

ဖြေ – ဟုတ်ပါတယ်။ သုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစကားလုံးကို မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့ကလူတိုင်း နှစ်သက်ကြတာ မ ဟုတ်ဘူးဆိုတာကိုတော့ သိထားရပါမယ်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရအပြီးမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်အနောက်မြောက် ဒေသက မွတ်ဆလင်သူပုန်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းကတောင်မှ အဲဒီသူပုန်တွေက သူတို့ကိုယ်သူ တို့ ရိုဟင်ဂျာလို့ မသုံးခဲ့ကြပါဘူး။ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ‘မူဂျာဟစ်’ (တိုက်ပွဲဝင်သူများ) လို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းခဲ့တာဖြစ် ပါ တယ်။ သူတို့ဟာ အရှေ့ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေထဲကို ပူးပေါင်းလိုသူတွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီသူပုန် အဖွဲ့ဟာ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ပါတယ်။

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွေဟာ အဲဒီဒေသက လူတချို့က သူတို့ကိုယ်သူတို့ ရိုဟင်ဂျာလို့ စပြီး သုံးလာကြပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်းသုံးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီစကားလုံးသုံးတာက မြန်မာပြည်ထဲကနေ ခွဲထွက်လိုတဲ့ စိတ်မျိုးရှိ တယ်လို့ လည်း ယုံကြည် ယူဆခံခဲ့ရပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာလိုလားတဲ့ စာအုပ်စာတမ်းတွေကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွေတုန်းက မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ ရိုဟင်ဂျာဝန်ကြီးတွေအများကြီးလို့ ရေးထားတာ တွေ့ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါ မမှန်ပါဘူး။ တကယ်တော့ လူတစ်ဦးတည်းပါ။ ဆူလ်တန်မာမွတ်ဆိုသူပါ။ သူက မွတ်ဆလင်ပါ။ ဒါပေမဲ့ သူ့ ကိုယ်သူ ရိုဟင်ဂျာလို့ မခေါ်ခဲ့ပါဘူး။ သူ့ကိုယ်သူ အာရကန်မွတ်ဆလင်လို့ပဲ ခေါ်ခဲ့ တာပါ။ နောက်တစ်ခုက ဦးနု၊ အဲဒီအချိန်တုန်းက ဝန်ကြီးချုပ်ကလည်း မွတ်ဆလင်မဲတွေ လိုချင်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီ အကြောင်းရင်းတစ်ခုကြောင့် လည်း သူက အဲဒီ စကားလုံးကို ပရိုမိုးရှင်းလုပ်ခဲ့တာပါ။
မေး – ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ကာလ အခြေအနေတွေနဲ့ မဆိုင်ဘဲနဲ့ ဒီကနေ့ ရခိုင်မှာရှိကြတဲ့ မွတ်ဆလင်လူဦး အတော် များများက သူတို့ကိုယ်သူတို့ ရိုဟင်ဂျာလို့ သတ်မှတ်ကြသလို၊ နှိပ်ကွပ်လည်း ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒီကိစ္စကို ခင်ဗျား ဘယ်လို့ ရှင်းပြချင်ပါသလဲ။

ဖြေ – ပထမဆုံး သဘောပေါက်နားလည်ရမှာက မြန်မာနိုင်ငံမှာ မွတ်ဆလင်လူဦးရေ ကြီးကြီးမားမား ရှိတယ် ဆို တာပါ။ မွတ်ဆလင်အများစုက မြို့ပြဒေသမှာ နေထိုင်ကြတယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ပိုင်ဆိုင်ကြတယ်။ ဗမာ နာမည်တွေရှိတယ်။ ဗမာစကားပြောတယ်။ ပြီးတော့ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေလည်းဖြစ်တယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မွတ် ဆလင်တွေဟာ ကာလတာရှည်တဲ့ သမိုင်းလည်းရှိသလို၊ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာလည်း ပါဝင်ခဲ့ကြတယ်။ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်ကာလတွေတုန်းက မွတ်ဆလင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဦးရာဇာတ်ဆိုရင်ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နဲ့အတူ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီးတော့ အာဇာနည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ နောက် ဗမာ-မွတ်ဆလင်ခေါင်းဆောင် ပိုင်းမှာရှိတဲ့သူကတော့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အူတာပရာဒက်ရှ်ပြည်နယ် အလာဟာဘတ်မြို့မှာ မွေးတဲ့ ဦးရာရှစ်ပါ။ သူ ဟာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ကာလတွေတုန်းက အလွန်လူလေးစားခဲ့ရတဲ့ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးပါ။ နောက် ပြီး ဦးဖေခင်ဆိုရင်လည်း ပင်လုံစာချုပ်မှာ ဦးဆောင်ပါဝင်တဲ့ ဗိသုကာ တစ်ဦးပါ။ (ပင်လုံစာချုပ်ဆိုတာက ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ စာချုပ်။ အဲဒီအချိန်က တောင်တန်းဒေ သ လို့ခေါ်တဲ့ ရှမ်း၊ ချင်းနဲ့ ကချင်ဒေသတွေကို နယ် တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး တည်ထောင် ခဲ့သည့် သဘောတူစာချုပ်ဖြစ်သည်။)

ဆိုတော့ ဒါက မွတ်ဆလင်နဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြဿနာမဟုတ်ပါဘူး။ ရိုဟင်ဂျာဆိုတာက ကွဲပြားမှုတွေရှိပါတယ်။ သူ တို့ ဗမာစကားမတတ်ပါဘူး။ သူတို့ပြောတတ်တဲ့စကားက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ဒေသ တခြားတစ်ဖက်က စစ်တ ကောင်းဒေသသုံး ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားပါ။ ဒီတော့ မြန်မာပြည်သားအများစုက သူတို့ကို တရားမဝင်နေထိုင်သူ တွေလို့ မြင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလိုမြင်တာ မျှတမှုတော့ မရှိပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူတို့အများစုဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ နေထိုင်လာကြတာ တကယ့်ကို နှစ်ပေါင်း ကြာရှည်နေပါပြီ။

မေး။ ။ ခင်ဗျားအစောပိုင်းတုန်းက ရေးခဲ့ဖူးတဲ့စာတွေထဲမှာ ARSA အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်နဲ့ အကြမ်းဖက်အုပ်စုတွေ နဲ့ ဆက်စပ်နေသူတွေဟာ ပိုပြီးကျယ်ပြန့်တဲ့ ဒေသတွင်းအစီအစဉ်တွေ ရှိတယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဘာလို့ အဲဒီလို ပြောတာဘာလဲ။

 ဖြေ – အဖွဲ့ရဲ့ နာမည်ကိုယ်၌ကြောင့်ပါ။ အဲဒီအဖွဲ့ကို သူတို့ဘာသာစကားနဲ့ သူတို့ကိုယ်သူတို့ Harakah alYaqin လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဘာသာပြန်ရရင် ‘ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု’ ပါ။ တကယ်လို့ လူမျိုးစု-အမျိုးသားရေးကိုအခြေ ခံတဲ့ အုပ်စုဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့လို့ ခေါ်လေ့မရှိပါဘူး။ နောက်ပြီး အဲဒီအုပ်စု ရဲ့ ခေါင်းဆောင်ပါ။ သူ့နာမည်က Ataullah Abu Ammar Junjuni ပါ။ သူက ရခိုင်ပြည် နယ်က မဟုတ်ပါဘူး။ သူက ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ကရာချိမြို့မှာ မွေးတာပါ။ နောက်ပိုင်းမှာ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနိုင်ငံမှာ နေထိုင်ပြီးတော့ အဲဒီမှာပဲ ဘာသာရေးဆရာဖြစ်လာပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ကာလဝန်းကျင်မှာ သူက ဒီကိစ္စကို စပြီး စိတ်ဝင်စား လာ တာပါ။ သူရဲ့ မိဘတွေကတော့ ရခိုင်ပြည်နယ်က ဖြစ်ဖို့များပေမယ့် သူ ကတော့ ရခိုင်ပြည်နယ်က မဟုတ်ပါဘူး။

မေး – သူရဲ့ ဘိုးဘွားတွေကို ဒီဒေသမှာ ပြန်ရှာတဲ့သဘောပေါ့။

ဖြေ – ဟုတ်ပါတယ်။ သူပြောဟောထားတဲ့ တိပ်ခွေတွေကို ကျွန်တော် အခုထိ နားထောင်ပါတယ်။ရခိုင်ပြည်နယ် က နေရာတစ်နေရာလောက်ကိုတောင်မှ သူအသံထွက်မှန်အောင် မထွက်နိုင်ပါဘူး။ သူက စစ်တကောင်း ဒေသ သုံး ဘင်္ဂါလီစကားကို အူရဒူစကားလုံးတွေနဲ့ ညှပ်ညှပ်ပြီး ပြောတာပါ။ နောက်ပြီး အဲဒီ အဖွဲ့က သူ့ရဲ့ အနီး ကပ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေကလည်း ကရာချိ ဒါမှမဟုတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကဖြစ်ပါတယ်။

မေး – အဲဒါတွေအပြင် နောက်တစ်ခုက ဒီအုပ်စုသုံးတဲ့ နည်းလမ်းတွေက မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့အခြားလူမျိုးစုအခြေ ခံအမျိုးသားရေးဝါဒီ လက်နက်ကိုင်တွေသုံးတဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့က ကွဲပြားတာ မျိုးရှိသလား။

ဖြေ – မြန်မာနိုင်ငံတွင်းက လူမျိုးစုအခြေခံအမျိုးသားရေးဝါဒီ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုတွေက အနည်းနဲ့အများ အစဉ် အလာရှိခဲ့တဲ့ စစ်တပ်ပုံစံတည်ဆောက်ထားတာပါ။ အဲဒီလက်နက်ကိုင်တွေအားလုံးက ယူနီဖောင်း ဝတ်တယ်။ ရာထူးအဆင့်တွေ ရှိတယ်။ တပ်စု၊ တပ်ဖွဲ့၊ တပ်ရင်းတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာပါ။ သူတို့ဟာ အော်တိုမက် တစ်ရိုင်ဖယ် ဒါမှမဟုတ် စက်သေနတ်တွေ ကိုင်ဆောင်ကြလေ့ရှိပါတယ်။

ARSA အာဆာအဖွဲ့ရဲ့ နည်းလမ်းတွေက သူတို့နဲ့ အများကြီးကွဲပါတယ်။ ဩဂုတ်လက တိုက်ခိုက်မှု ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလက တိုက်ခိုက်မှုတွေက အဲဒီ မတူတဲ့ပုံစံတွေကို ဖော်ပြနေပါတယ်။ အခြေခံအားဖြင့် သူတို့က ကျေးရွာသား ရာဂဏန်းလောက်ကို တပ်ဖြန့်လိုက်မယ်။ ပြီးရင် သူတို့ရဲ့ပစ်မှတ်ကို ဝိုင်းထားလိုက်မယ်။ တကယ် ရှိတဲ့ လူဦးရေထက် ပိုများတဲ့ပုံပေါက်အောင် ဖန်တီးလိုက်တာပါ။ သူတို့မှာရှိတဲ့ သေနတ်စတဲ့ လက်နက်က တော် တော်နည်းပါတယ်။ သူတို့ အများစုကိုင်တာက ဓားမြောင်တွေ၊ လှံတွေ၊ ဓားတွေပါ။ သူတို့ရဲ့ နည်းလမ်းတွေက မြန်မာနိုင်ငံက တိုင်းရင်းသားအုပ်စုတွေသုံးတဲ့နည်းလမ်းထက် နီပေါနိုင်ငံနဲ့ အိန္ဒိယ အလယ်ပိုင်းက မော်ဝါဒီတွေ လုပ်တဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ အများကြီး ပိုပြီးတူပါတယ်။

မေး – ဒီအုပ်စုရဲ့ အင်အားက ခန့်မှန်းခြေ ဘယ်လောက်များ ရှိမလဲ။

တကယ်မသိပါဘူး။ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်မတိုင်မီ အင်အား ရာနှင့်ချီရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ စခန်းများ တွင် လေ့ကျင့်မှုအချို့ လက်ခံရရှိခဲ့သော ဖွဲ့စည်းထားသော ကေဒါ ၅၀၀-၆၀၀ ခန့် ဖြစ်နိုင်သည်။ သင်တန်းဆရာ များ အားလုံးသည် အာဖဂန်စစ်ပြန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများအပြားကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံသားများအပါ အဝင် နိုင်ငံခြားသား ၁၅၀ ဝန်းကျင်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်ရေးသမား အချို့မှာ ပါကစ္စတန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်မှ နှစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းတို့ကိုယ်သူတို့ မလေးလူမျိုးများဟု သတ် မှတ်ကြသော်လည်း ၎င်းတို့သည် မလေးရှား သို့မဟုတ် ထိုင်းတောင်ပိုင်းမှ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိရ ပါ။

အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ရခိုင်မှမဟုတ်သော လူယုတ်မာများသာဖြစ်လျှင် လွတ်လပ်သောရခိုင်ပြည်နယ်အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရန် အဘယ်အရာက စုစည်းလာသနည်း။
အင်း၊ အဖွဲ့၏ ရာထူးအဆင့်တွင် ပြည်တွင်းတပ်သား အများအပြား ပါဝင်ပါသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်ဆံခံရ သည့်ပုံစံအတိုင်း ဆက်ဆံခံရခြင်းအတွက် ငြီးငွေ့နေကြတဲ့ ဒေါသထွက်နေတဲ့ လူငယ်လေးများရှိပါတယ်။ ဒါပေ မယ့် ပါကစ္စတန်၊ ဥဇဘက်နဲ့ မလေးတွေက ဘာကြောင့် အဲဒီကို ရောက်လာတာလဲ။ ဒီကောင်တွေက တကယ် တော့ ဂျီဟတ်အကြောင်း ပြောနေတာ။

မေး – ဒေသတွင်းမှာရှိတဲ့ ရိုဟင်ဂျာလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်မှတ်ထားသူတွေရဲ့ အကြီးအကျယ်ထောက် ခံမှုကို သူတို့ရကြပါသလား။

ဖြေ – ထောက်ခံမှု အများကြီး မရပါဘူး။ ကျွန်တော့်အထင် လူတွေကြားထဲမှာ ကွဲနေတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။သူတို့ က ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ တိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ARSA အာဆာအဖွဲ့ကို အပြစ်တင်ကြပါတယ်။ “ဘာလို့ လုပ်တာလဲ၊ ဘာဖြစ်လို့ သွားဆွတာလဲ” ဆိုပြီး သူတို့ ပြောကြပါတယ်။

တစ်ခု သတိထားရမှာက အာဆာအကြမ်းဖက်အဖွဲ့ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုလုပ်တဲ့ အချိန်ဟာ သေသေချာချာ စဉ်း စားပြီး လုပ်ခဲ့တာပါ။ ကိုဖီအာနန်ကော်မရှင်က ဒီအကျပ်အတည်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်လိုက် တဲ့အချိန်၊ တကယ် တော့ အဲဒီအစီရင်ခံစာက မြန်မာအစိုးရကို ဝေဖန်ထောက်ပြထားတဲ့ အစီရင်ခံစာပါ။ အဲဒီ အစီရင်ခံစာ ထုတ်အပြီး နာရီပိုင်းအကြာမှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တာပါ။ ဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကိုဖီအာနန် ရဲ့ အစီရင်ခံစာ က လုံး၀ အသက်မဲ့သွားပါတော့တယ်။ ဒါ ဘယ်လိုနည်းနဲ့မှ တိုက်ဆိုင်မှုမဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ ဟာ စစ်ရေးနည်း လမ်း တွေနဲ့လှုပ်ရှားနိုင်မယ့် နယ်မြေဧရိယာကို လိုချင်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုတော့ တစ်ဖက် မှာ လူတွေက သူတို့ရဲ့ သွားပြီးဆွတဲ့လုပ်ရပ်ကို အပြစ်တင်ကြသလို၊ အခြားတစ်ဖက်မှာလည်း ဒေါသထွက် နကြတဲ့ လူငယ်အတော်များ များက သူတို့ မျှော်လင့်ထားသလို သူတို့ဆီကို မျက်နှာမူသွားကြပါတယ်။

မေး – အိန္ဒိယရဲ့တုံ့ပြန်မှုက အနောက်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေလို မဟုတ်ဘဲ ရခိုင်အကျပ်အတည်းမှာ တည့် တည့် ပြစ်တင်ပြောဆိုတာမျိုး မရှိပါဘူး။ အိန္ဒိယအစိုးရရဲ့အပိုင်းကရော မှန်ပါသလား။

ဖြေ – မှန်တယ်၊ မှားတယ်ဆိုတာက ကျွန်တော်ပြောရမယ့်ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မြန်မာရဲ့ အရေးအကြီး ဆုံး အိမ်နီးချင်းနှစ်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယတို့ဟာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ပြစ်တင်ပြောဆိုမှုထဲမှာ ဝင်မပါခဲ့ပါ ဘူး။ ဒါက မဟာဗျူဟာအကြောင်းရင်းတွေကြောင့်ဆိုတာ အထင်အရှားပါ။ တရုတ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဆက်သွယ် သွားလာဖို့ကိစ္စမှာ မြန်မာဟာ တရုတ်အတွက် အရေးပါပါတယ်။ အိန္ဒိယအတွက်ကျတော့ မြန်မာဟာ သူ့ရဲ့အရှေ့ တောင် အာရှလမ်းကြောင်းမှာ ဂိတ်လမ်းမတစ်ခု ဖြစ်လို့ပါ။

မေး – အခုတစ်လော အိန္ဒိယအစိုးရဟာ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်  နဲ့ ပတ်သက်ပြီး တင်းမာတဲ့ရပ်တည်ချက်ပေါ် မှာ ရပ်တည်လာပါတယ်။ ရိုဟင်ဂျာ ကိစ္စဟာ လုံခြုံရေးခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာနိုင်တယ်ဆိုပြီး ပြောတာမျိုး တောင် ရှိပါတယ်။ ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။

ဖြေ – ဒီလိုဖြစ်တာ လုံခြုံရေးစိုးရိမ်မှုတွေကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ သူတို့ဟာ လောလောဆယ်မှာ လုံခြုံရေးခြိမ်း ခြောက်မှု ဖြစ်နေပြီလား။ အဲဒီလိုပြောဖို့ အခုချိန်ထိ အထောက်အထား မရှိသေးပါဘူး။ ဆိုတော့ ခြိမ်းခြောက် မှု မရှိ ဘူးလို့ ပြောချင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာရှိနေတဲ့ ဒုက္ခသည် ၈၀၀,၀၀၀ နီးပါး ဘယ်နေရာကိုသွားကြ မှာလဲ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က နဂိုကတည်းက လူဦးရေ အလွန်များတဲ့ နိုင်ငံပါ။ လူဦးရေ သိပ်မထူထပ် တဲ့နေရာဆိုလို တစ်နေရာပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီနေရာက စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသပါ။ ကျွန်တော်ရထားတဲ့ သတင်းအချက် အလက်သာမှန်ခဲ့ရင် ချက်ကမ (Chakmas) နဲ့ မားမက်စ် (Marmas) ဒေသက ဗုဒ္ဓဘာသာ အသိုင်းအဝိုင်းနှစ်ခု စလုံး ကတော့ စိုးရိမ်စရာဖြစ်ပါတယ်။

မေး – ဒီအကျပ်အတည်းက တောင်အာရှဒေသအတွက် ဘယ်လို အဓိပ္ပာယ်ရှိပါသလဲ။

ဖြေ – ပြောဖို့ နည်းနည်းစောသေးတဲ့ပုံပါပဲ။ အဲဒီနယ်မြေမှာ ဒုက္ခသည်ဦးရေ ရုတ်ချည်းများလာပါတယ်။ အကြမ်း ဖက် အစ္စလာမ်မစ်အုပ်စုတွေက အဲဒီအပေါ် အသုံးချမယ်ဆိုတာ သိသာထင်ရှားတဲ့ကိစ္စပါ။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဘင်္ဂလား ဒေ့ရှ်နဲ့ ပါကစ္စတန်က အကြမ်းဖက်အုပ်စုတွေက လူသစ်စုဆောင်းနိုင်မယ့် အခွင့်အရေးကို စောင့်မျှော်နေကြ တာ ပါ။ အဲဒီဒေသမှာ စစ်သွေးကြွတုံ့ပြန်မှုမျိုးဖြစ်လာခဲ့ရင် အလွန်ဆိုးဝါးတဲ့ အကျိုးသက် ရောက်မှုတွေဖြစ်လာပါလိမ့် မယ်။

နောက် သိထားရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ပါ တော့မယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ တစ်ချိန်က ရိုဟင်ဂျာ သူပုန် ကို မြန်မာတပ်နဲ့တွဲပြီး စစ်ဆင်ရေးလုပ်ဖို့ ကမ်းလှမ်းခဲ့ ဖူးပြီး ဒုက္ခသည်တွေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံထဲဝင်တာကို ငြင်းဆိုဖူးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခြေအနေကညင်သာတဲ့ရေစီး ကြောင်းအဖြစ်ကနေ ဆူနာမီလှိုင်းလုံးကြီးလို ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာတော့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝန် ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ နဲ့ သူ့ရဲ့ Awami League အဝါမီလိဂ်အစိုးရဟာ ရပ်တည်ချက် ပြောင်းသွားပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အစွန်းရောက် ဝါဒီဖြစ်တဲ့ Bangladesh Jamaat-e-Islami ပါတီရဲ့ ဒီအခြေအနေကနေ အမြတ် ထုတ်ခြင်းကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ပြောင်းသွားပါတယ်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရွေးကောက်ပွဲမှာ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွ တွေနဲ့ နီးစပ်တယ်လို့ သိထားကြတဲ့ Jammaat ပါတီရဲ့ ထောက်ခံမှုနဲ့ Bangladesh Nationalist Party ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အမျိုးသားရေးဝါဒီပါတီသာ အနိုင်ရခဲ့ရင် လုံခြုံေ ရေး အတွက် အလွန်စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာပါလိ့မ်မယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်ရှိတ်ဟာဆီနာ က ဒီဒုက္ခ တွေနဲ့ တစ်ဖက်ထဲဆိုတာကို အလွန်ကို လိုလိုလားလားပြသနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေး – မြန်မာနဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကြား မကြာသေးခင်က သဘောတူညီခဲ့တဲ့ နေရပ်ပြန်လာရေးသဘောတူ ညီချက် ကိုရော ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။

ဖြေ – ဒါက လူကြားကောင်းအောင် ပြောတာပါ။ ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ အထောက်အထား စစ်ဆေးမှု လုပ်ပါမယ်။ ဒီလူအများစုမှာ အဲဒီလို စာရွက်စာတမ်းအထောက်အထား မရှိပါဘူး။ နောက် အကြောင်း ရင်း တစ်ခုက သူတို့ကရော ပြန်လာချင်ကြပါသလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ကျွန်တော့်အထင် စစ်ဘက် ရဲ့ ပြင်းထန် တဲ့ ရက်စက်မှုတွေကြောင့် သူတို့တွေ လုံး၀ ပြန်မလာတော့မှာ သေချာပါတယ်။ သူတို့ ဘယ်ကို ပြန်လာကြမှာလဲ။ သူတို့အိမ်တွေက မီးရှို့ဖြိုချထားပြီးပြီလေ။

မေး – ဒီအကျပ်အတည်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မဝေးတော့တဲ့ အနာဂတ်မှာ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းများ တွေ့ မိပါ သလား။

ဖြေ – ဒီမေးခွန်းက အကြီးကြီးပါ။ ရိုးရိုးသားသားပြောရရင် ကျွန်တော် မသိပါဘူး။ သူတို့တွေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် မှာ နေလို့ရနိုင်သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဖြေရရင် ရပါတယ်လို့ ဖြေချင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စစ်တကောင်း တောင်တန်း ဒေသကတော့ ဒုက္ခရောက်ဖွယ်ရှိပါတယ်။ တတိယနိုင်ငံမှာ နေမယ်ဆိုရင်တော့ သူတို့ကို ဘယ်နိုင်ငံက လက်ခံ မှာလဲ။ 

စာညွှန်း။ ။ Rohingya refugee crisis: It’s not Muslims versus Buddhists, says writer Bertil Lintner

Link : Here

Wednesday, June 12, 2019

Myanmar and India becoming brothers in arms


By Bertil Lintner, Yangon

June 12, 2019
Indian and Myanmar soldiers shake hands during the two sides’ first ever joint military exercises in 2017. Photo: Facebook
Myanmar’s recent rout of an ethnic Naga rebel camp on its territory aimed to please India but is really part of a wider strategy to counter China

Ethnic Nagas in remote northern Myanmar have long provided sanctuary to insurgents who launch armed raids into northeastern India and then retreat back across the border beyond the reach of Indian security forces.

Myanmar’s inability or unwillingness to uproot those rebel sanctuaries have been a persistent thorn in the side of the two neighbors’ bilateral relations, contributing to mutual mistrust and suspicion over the years.

Monday, April 22, 2019

Bangladesh paying a price for hosting refugees

ByBertil Lintner, Chiang Mai

Rohingya refugees take shelter at a school in Kutupalong refugee camp near Cox's Bazar, Bangladesh, on October 21, 2017. Photo: Reuters
The loss of forests and the ecological damage caused by almost one million refugees has taken a toll

Bangladesh is paying a heavy price for hosting hundreds of thousands of Muslim Rohingya refugees from Myanmar.

According to an article on the Bangladesh Chronicle’s website on April 20, the country has already lost US$211 million worth of forest resources in the Ukhia and Teknaf areas near Cox’s Bazar, where camps have been built and new roads cut through previously uninhabited areas.

Tuesday, April 9, 2019

‘Kyaukphyu BRI Projects a Bigger Threat Than Myitsone’

The Irrawaddy
By The Irrawaddy 8 April 2019 
 Journalist and author Bertil Lintner in interviewed with The Irrawaddy. / The Irrawaddy

Amid growing public concern about Chinese-backed development projects in Myanmar, State Counselor Daw Aung San Suu Kyi will leave for Beijing late this month to attend the second Belt and Road Initiative (BRI) summit. During her meeting with the Chinese President Xi Jinping there, she is quite likely to discuss the Myitsone Dam, the most controversial Chinese project in the country so far. As well the Myitsone dam, another important China-backed development project is now underway on the shore of Bay of Bengal in Myanmar’s western state of Rakhine. Prior to Daw Aung San Suu Kyi’s visit to China, The Irrawaddy talks to Bertil Linter, a Swedish journalist and author who has been covering Myanmar and Southeast Asia for nearly four decades, on China’s major involvement—from development projects to the peace process—in the country.

Wednesday, March 20, 2019

Peace march kicks up more war in Myanmar

By Bertil Lintner, Mae Sot and Myawaddy

Karen National Liberation Army (KNLA)’s Seventh Brigade parading as part of celebrations marking the 66th Karen Revolution Day at their headquarters in Myanmar’s eastern Kayin state in 2015. Photo: AFP/ KC Ortiz

Myanmar’s moribund peace process, seen among disenfranchised ethnic Karen, is rooted in the military’s stubborn adherence to past failed tactics

As Myanmar’s government invites a group of eight ethnic armed groups to yet another round of talks on March 21 to the capital Naypyitaw, the ethnically divided nation is more clearly headed towards more war than peace.

Thursday, March 14, 2019

UN concern over new ‘Rohingya island’

By,Bertil Lintner, Chiang Mai

Some of the Rohingya in the Balukhali camp in Cox’s Bazar may be relocated to the island. Photo: AFP/Kazi Salahuddin/Razu/NurPhoto

There are fears the island may be uninhabitable as no humans had lived there in the past

A United Nations human rights investigator on Myanmar has voiced deep concern at Bangladesh’s plan to ease chronic overcrowding in the Rohingya refugee camps in the southeast of the country by relocating 23,000 people to a small, barren island in the Bay of Bengal, the Bangladesh Chronicle reported on March 11.

Sunday, December 10, 2017

Rohingya refugee crisis: It’s not Muslims versus Buddhists, says writer Bertil Lintner

Arunabh Saikia
Dec 10, 2017 

Bertil Lintner | via YouTube 

Bertil Lintner, former Myanmar correspondent of the now-defunct newsmagazine Far Eastern Review, first visited the country at the age of 24 in 1977. He spent most of the next three decades reporting on the excesses of military rule, which stretched from 1962 to 2010.

Friday, December 23, 2016

( 23.12.2016 ) ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းမွ စစ္ေသြးႂကြမ်ား သမိုင္း ( ဧရာတီ )

By ဘာေတးလင့္တနာ 19 December 2016

ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ ျဖစ္ေပၚေနေသာ အၾကမ္းဖက္ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားသည္ ျမန္မာနိုင္ငံရွိ အျခားေသာ လူမ်ိဳးစု ပဋိပကၡ မ်ားထက္ တမူထူးျခားေနၿပီး ျပင္ပနိုင္ငံမ်ား၏ အာ႐ုံစိုက္မႈကို ရရွိေစသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံ အေနာက္ ေၿမာက္ အစြန္အဖ်ားမွ မြတ္စလင္ အသိုက္အဝန္းမ်ားသည္ “မ်ိဳးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈ” နီး ပါးျဖစ္ေနေသာ “လူမ်ိဳး သန႔္စင္မႈ”ကို ႀကဳံေတြ႕ ေနရျခင္း လား၊ သို႔မဟုတ္ နိုင္ငံတကာ ပဋိပ ကၡေစာင့္ ၾကည့္ ေလ့လာေရး အုပ္စု (International Crisis Group – ICG) မွ စာေရးဆရာ ၂ ဦးတို႔က တိုင္းမ္ မဂၢဇင္းႏွင့္ ၎တို႔၏ ပိုမိုရွည္ လ်ားေသာ စာတမ္းတြင္ ေရးသားထား သကဲ့သို႔ “ကမာၻ႔ ေနာက္ ဆုံးေပၚ မြတ္စလင္ သူပုန္လက္သစ္” ျဖစ္ပါ သလား။

မည္သို႔ဆိုေစ ၂၀၁၂ ဇြန္လက စတင္ခဲ့ေသာ ရခိုင္ျပည္နယ္မွ ျဖစ္ရပ္မ်ားသည္ ေၾကကြဲစရာတခု ျဖစ္ၿပီး အုံႂကြမႈ ႏွိမ္ႏွင္းေရး စစ္ဆင္မႈမ်ား အတြင္း ျမန္မာလုံၿခဳံေရး တပ္ဖြဲ႕မ်ားက က်ဴးလြန္ေသာ ျပင္းထန္သည့္ လူ႕အခြင္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈဆိုင္ရာ က်ယ္ျပန႔္ေသာ စြပ္စြဲခ်က္မ်ားမွာလည္း ပ်ံ့ႏွံ႕ေနသည္။ ထိုေနရာကို ၿဂိဳဟ္တုမွ ရိုက္ကူးထားေသာ ဓာတ္ပုံမ်ားကမူ ႐ြာလုံးကြၽတ္ မီးရွို႔ခံထားရသည္မ်ားကို ျပ သေနၿပီး ေအာက္ တိုဘာ ၉ ရက္ေန႕ နယ္ျခားေစာင့္ရဲကင္းမ်ားကို စစ္ေသြးႂကြတို႔က တိုက္ခိုက္မႈအၿပီး ျမန္မာစစ္တပ္က ၾကားဝင္ဟန႔္တားခဲ့ရာ ေထာင္ခ်ီေသာ ျပည္သူမ်ားမွာ အိမ္နီးခ်င္း ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံသို႔ ထြက္ေျပးၾကရ သည္။

ရဲတပ္ဖြဲ႕ဝင္ ၉ ဦးကို သတ္ျဖတ္ခဲ့ၿပီး ရဲကင္းမ်ားမွ လက္နက္ ၅၀ ေက်ာ္ကို လုယူသြားခဲ့ၾကေသာ စစ္ေသြးႂကြ မ်ားမွာ လက္နက္ အျပည့္အစုံ မရွိေသာ္လည္း ၎တို႔၏ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားမွာမူ ေကာင္းစြာခ်ိတ္ဆက္ လႈပ္ ရွားၾကျခင္း ျဖစ္ၿပီး အေျခခံစစ္ေရး ပရိယာယ္မ်ားကို ေကာင္းစြာ နားလည္ေၾကာင္း ျပသသည့္ ရွင္းလင္း သည့္ လကၡဏာမ်ား ရွိသည္။ ထိုေၾကာင့္ ရိုဟင္ဂ်ာဟု သိၾကေသာ ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းမွ မြတ္စလင္ မ်ားသည္ နိုင္ငံတကာ မီဒီယာမ်ားက မၾကာခဏ ေဖာ္ျပၾကသကဲ့သို႔ ကမာၻ႔အဖိႏွိပ္ အခံရဆုံးေသာ လူမ်ိဳး စုျဖစ္သည္ ဟူေသာ အခ်က္ထက္ပို၍ နက္ရွိုင္းသည့္ ဝိေရာဓိ ရွိေနသည္ဟု ယူဆလွ်င္ ဆီေလွ်ာ္သည္။

ေဒသခံမ်ားခံစားေနရေသာ ဒုကၡမ်ားကို လွ်စ္လ်ႉ မရႈေသာ္လည္း ဤေဒသတြင္ စနစ္က်သည့္ အစၥလမ္မစ္ စစ္ေသြးႂကြမႈ ေပၚေပါက္လာေနသည္ ဟူသည့္ ပိုမိုမ်ားျပားေသာ အေထာက္အထားမ်ား ထြက္ေပၚ လာ ေနၿပီ။ စစ္တပ္၏ ျပင္းထန္ေသာ တုံ႕ျပန္မႈသည္ က်ယ္ျပန႔္ေသာ အက်ိဳးဆက္မ်ား ရွိလာနိုင္သည္။ “အာဏာ ပိုင္ေတြက မီးနဲ႕ ကစားေနၾကတယ္” ဟု ဤကိစၥႏွင့္ အကြၽမ္းတဝင္ရွိေသာ သံတမန္ တဦး က ေျပာသည္။ “မြတ္စလင္ေလာကမွာ ဒီစစ္ေသြးႂကြေတြအေပၚ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္ က႐ုဏာ သက္ေနၾက တယ္” ဟုလည္း ၎က ေျပာသည္။ တဖန္ ICG ၏ အဆိုအရ ေျပာရလွ်င္ စနစ္တက် မကိုင္တြယ္ ပါက ျပင္ပေထာက္ခံမႈျဖင့္ ဘာသာေရး အုံႂကြမႈသစ္၏ နိဒါန္းျဖစ္လာနိုင္သည္။

ဤပဋိပကၡမ်ား၏ ေနာက္ကြယ္မွ အဓိကေခါင္းေဆာင္မွာ ပါကစၥတန္ဖြား Abdus Qadoos Burmi ျဖစ္ သည္ ဟု ဆိုသည္။ ပါကစၥတန္နိုင္ငံ ကရာခ်ိၿမိဳ႕တြင္ အေျခစိုက္ၿပီး သူသည္ လူမႈကြန္ယက္တြင္ လြန္စြာ ပ်ံ့ႏွံ႕ ေန ေသာ ဗီဒီယိုတြင္ ပါဝင္သလို သူ၏ အဖြဲ႕ Harkat ul Jihad Islami-Arakan (HUJI-A) မွ ထုတ္ေဝေသာ စာ ေစာင္တြင္လည္း ပါဝင္သည္။ ထိုအဖြဲ႕သည္ အာရဗီဘာသာျဖင့္ ယုံၾကည္ကိုးကြယ္ေရး လႈပ္ရွားမႈ ဟုေခၚ ေသာ Harakah al-Yaqin အမည္ရွိ ပိုမို အင္အားႀကီးသည့္ အဖြဲ႕၏ အစိတ္ အပိုင္း ျဖစ္နိုင္သည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္မွ မိဘမ်ားက ပါကစၥတန္တြင္ ေမြးဖြားေသာ Qadoos Burmi သည္ Lashkar-e-Taiba (LeT) မွန္ကန္သူတို႔၏ တပ္ဖြဲ႕ႏွင့္ ၎၏ နိုင္ငံေရး အဖြဲ႕အစည္း Jamat ud Dawah (JuD) တို႔ႏွင့္ နီးစပ္သူဟု ေဖာ္ျပ ၾကသည္။ ထို ၂ ဖြဲ႕လုံးကို ပါကစၥတန္တြင္ ပိတ္ပင္ထားေသာ္လည္း အနည္းႏွင့္ အမ်ားဆိုသလို ေျပာင္ က်က် ပင္ ဆက္လက္ လႈပ္ရွားေနၾကသည္။ ဝီကီလိက ဖြင့္ခ်ခဲ့ေသာ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၁၀ ရက္ေန႕ အေမရိ ကန္ သံတမန္ ေၾကးနန္းတြင္ပင္ LeT ႏွင့္ ၎၏ အျခားအမည္ JuD တို႔သည္ နိုင္ငံတကာ အၾကမ္းဖက္ ကြန္ ရက္ al-Qaida ၏ လက္ေအာက္ခံ ျဖစ္ၿပီး ၎တို႔၏ လႈပ္ရွားမႈမ်ား အတြက္ ရန္ပုံေငြကို ေဆာ္ဒီအာေရးဗီး ယာ မွ အလႉဒါန အဖြဲ႕ဟု ေခၚေသာ အဖြဲ႕မ်ားမွ ရရွိသည္ဟု ပါရွိသည္။

၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ပထမ အႀကိမ္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား အၿပီး မၾကာမီတြင္ LeT ႏွင့္ JuD တို႔သည္ ရိုဟင္ဂ်ာ ျပႆနာကို မီးေမာင္း ထိုးျပရန္ Difa-e-Musalman e-Arakan Conference ေခၚ လႈပ္ရွားမႈ တခု ျပဳလုပ္ သည္။ ထိုႏွစ္ ၾသဂုတ္လတြင္ ေထာက္လွမ္းေရး သတင္းမ်ားက Shahid Mahmood ႏွင့္ Nadeem Awan ဟု ေဖာ္ျပေသာ JuD မွ ထိပ္တန္းလႈပ္ရွားသူ ႏွစ္ဦးတို႔သည္ ျမန္မာနယ္စပ္ရွိ စခန္းမ်ားမွ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားႏွင့္ ဆက္ သြယ္ရန္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္သို႔ သြားေရာက္ခဲ့ၾကသည္။ ဘာသာေရးႏွင့္ စစ္ပုံစံ သင္တန္းအခ်ိဳ႕ ေပးခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။ တခ်ိန္တည္းမွာပင္ LeT ႏွင့္ ဆက္စပ္ေသာ လႈပ္ရွားသူမ်ားသည္ ထိုင္းနိုင္ငံ မဲေဆာက္ေဒသသို႔ သြားေရာက္ကာ စစ္ေသြးႂကြ ျဖစ္နိုင္သူမ်ားကို ေလ့က်င့္သင္ တန္း ေပး ခဲ့သည္။

ရိုဟင္ဂ်ာ ေထာက္ခံေရး လႈပ္ရွားမႈမ်ားသည္ လူမႈကြန္ရက္ ဆိုရွယ္မီဒီယာကို အသုံးျပဳကာ ရခိုင္ျပည္နယ္ တြင္ လုံၿခဳံေရး တပ္ဖြဲ႕မ်ားက က်ဴးလြန္သည္ဟု စြပ္စြဲေသာ ရက္စက္သည့္ က်ဴးလြန္မႈမ်ားကို ျပသည့္ ဓာတ္ပုံ မ်ား၊ ဗီဒီယိုမ်ားကို ျဖန႔္ခ်ိရင္း မအားလပ္နိုင္ေတာ့ေပ။ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈမ်ား ရွိသည္ကို မျငင္းဆန္ေသာ္ လည္း ဝါရင့္ လူ႕အခြင့္အေရး ေလ့လာသူ မ်ားမွာ ထိုေဒသမွ လာေသာ ဓာတ္ပုံအတုမ်ား အႀကီးအ က်ယ္ ျဖန႔္ခ်ိေနျခင္းေၾကာင့္ အံ့ၾသတုန္လႈပ္ခဲ့ၾကရသည္။ မၾကာေသးမီကပင္ ကေမာၻဒီယား ကေလး ငယ္ တဦးကို ဒတ္ခ်္တဦးႏွင့္ ကေမာၻဒီးယား ႏွစ္ဦးတို႔ ႏွိပ္စက္ေနေသာပုံကို ၿဗိတိန္သတင္း စာ ေဒးလီးေမးလ္ (the Daily Mail) က ရိုဟင္ဂ်ာကေလးငယ္ကို ျမန္မာစစ္သားမ်ား ႏွိပ္စက္ေနပုံ အျဖစ္ ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

၂၀၀၈ ခုႏွစ္က နာဂစ္မုန္တိုင္းတြင္ ေသဆုံးသူမ်ား၊ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ေမလက တ႐ုတ္နိုင္ငံ စီခြၽမ္ငလ်င္ တြင္ ေသ ဆုံးသူမ်ား၏ ဓာတ္ပုံမ်ားကိုလည္း ရိုဟင္ဂ်ာတို႔အေပၚ အၾကမ္းဖက္မႈ အေထာက္အထားမ်ား အျဖစ္ ျဖန႔္ခ်ိၾက သည္။ နိုင္ဂ်ီးရီးယား စစ္ေသြးႂကြမ်ားက ကြင္းျပင္တြင္ ထားၿပီး သတ္ျဖတ္ခံေသာ ခရစ္ယာန္မ်ား၏ ပုံကို လည္း ရိုဟင္ဂ်ာမ်ား ေသဆုံးေနပုံဟု ေျပာၾကသည္။ ထိုင္းနိုင္ငံတြင္ ယာဥ္တိုက္ မႈေၾကာင့္ ေသဆုံးေသာ မြတ္ စလင္တဦး၏ ပုံကိုပင္ ရခိုင္ျပည္နယ္ အၾကမ္းဖက္မႈ၏ သားေကာင္ဟု ဆိုၾကသည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္မွ မီးရွို႔ခံရေသာ ႐ြာမ်ား၏ ဓာတ္ပုံအစစ္မ်ားကို ထုတ္ျပန္ခဲ့ေသာ လူ႕အခြင့္အေရး ေစာင့္ၾကည့္ အဖြဲ႕ (Human Rights Watch – HRW) ႏွင့္ အျခားေသာ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈဆိုင္ရာ ခိုင္မာေသာ သတင္းမ်ားမွာ လုပ္ႀကံ ဇာတ္လမ္းမ်ားႏွင့္ မွန္ကန္ေသာ အခ်က္အလက္ကို ခြဲျခားရန္ လြန္စြာ ဂ႐ုစိုက္လာ ခဲ့ရသည္။ ၎တို႔ထံ ေပးပို႔ေနေသာ ဓာတ္ပုံႏွင့္ ဗီဒီယို အမ်ားအျပားမွာ သိသာေသာ အတုမ်ား ျဖစ္သည္ဟု ၁၅ ႏွစ္မွ် HRW အတြက္ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈ သတင္းမ်ား လိုက္ေပးေနေသာ David Mathieson ၏ အဆိုအရ သိရသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာ ရိုဟင္ဂ်ာ ေထာက္ခံေရး အုပ္စုမ်ားသည္ ဤသို႔ လုပ္ေဆာင္ျခင္း အားျဖင့္ HRW ကဲ့သို႔ေသာ နိုင္ငံတကာ အသိအမွတ္ျပဳ လူ႕အခြင့္အေရး အဖြဲ႕မ်ား၏ လုပ္ငန္းမ်ားကို လက္ေတြ႕တြင္ ထိခိုက္ေစသည္ဟု ၎က ဆိုသည္။ “ ေလးနက္တဲ့ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈ အစီရင္ ခံစာတခုကို ပုတ္ ခတ္ေျပာဆိုဖို႔၊ ပညာရွင္ေတြရဲ႕ အစီရင္ခံစာကို အယုံအၾကည္ ကင္းမဲ့ေစဖို႔ သတင္း မွားေတြက မီး ထိုးေပး တယ္” ဟုလည္ David Mathieson က ဆက္ေျပာသည္။ “ရႈပ္ေထြးတဲ့ လူ႕အခြင့္ အေရး သတင္းအခ်က္ အ လက္ေတြ ထုတ္လႊင့္ဖို႔ ဆိုရွယ္မီဒီယာကို စင္ျမင့္ အျဖစ္ အလြဲသုံးစား လုပ္လို႔ ရတာကို ျပေနၿပီး အ သုံးျပဳ သူေတြ အေနနဲ႕ သတင္းေတြ၊ ပုံေတြေတြ႕တာနဲ႕ ခ်က္ျခင္း ထိခိုက္တုံ႕ျပန္မယ့္ အစား မွန္-မမွန္ စိစစ္ ေမး ခြန္းထုတ္ဖို႔ လိုတယ္။ လူေတြက အက်ပ္အတည္း ႀကဳံရင္ သူတို႔ရဲ႕ စိတ္ခံစားမႈက တဖက္သတ္ ေပါက္ကြဲ ၾကၿပီး မွ်တတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ အေပၚမွာ အေျခမခံ ၾကေတာ့ဘူး” ဟုလည္း ၎က ေျပာသည္။

တိက်ေသာ သတင္းႏွင့္ ေကာလာဟလ အပါအဝင္ ရခိုင္ျပည္နယ္မွ အၾကမ္းဖက္တိုက္ခိုက္မႈမ်ားသည္ နိုင္ငံ တကာ မီဒီယာ၏ အဓိက အာ႐ုံစိုက္ရာ ျဖစ္ေနသျဖင့္ ျပည္ပ သတင္းေထာက္ အမ်ားအျပား မွာ ျမန္မာ ၏ လူမ်ိဳးစု ပဋိပကၡမ်ားႏွင့္ ရိုဟင္ဂ်ာ ျပႆနာကို တန္းတူ ထားလာၾကစဥ္ တခ်ိန္တည္းမွာပင္ နိုင္ငံေျမာက္ပိုင္း၌ အစိုးရတပ္မ်ားႏွင့္ လူမ်ိဳးစု လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႕အမ်ား အျပား ၾကားတြင္ ပိုမိုျပင္းထန္ ႀကီးမားေသာ ျပည္ တြင္း စစ္ မီးဟုန္းဟုန္း ေတာက္ေနသည္။ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္တြင္ အစိုးရႏွင့္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရး လက္ မွတ္ ေရး ထိုခဲ့ေသာ ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္ KIA မွာ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္ ဇြန္လမွ စတင္ကာ တိုက္ ခိုက္ခံေန ရ သည္။ လူ ၁ သိန္းေက်ာ္ ေနရပ္စြန႔္ခြာ ထြက္ေျပး ေနရၿပီး ကခ်င္ျပည္နယ္ ရွိ ယာယီတဲ ဒုကၡ သည္ စခန္းမ်ား တြင္ ေနထိုင္ေနရသည္။ KIA စခန္းမ်ားႏွင့္ အရပ္သားေက်း႐ြာမ်ားမွာ ဗုံးႀကဲတိုက္ခိုက္ ခံေနရသည္။

ရွမ္းျပည္နယ္ အလယ္ပိုင္းႏွင့္ ေျမာက္ပိုင္းတြင္ အစိုးရတပ္မ်ားႏွင့္ KIA ၊ ပေလာင္၊ ကိုးကန႔္၊ ရွမ္းတပ္မ်ား အ ၾကား တိုက္ပြဲမ်ား ျဖစ္ပြားေနသည္။ ၁၉၈၀ ေနာက္ပိုင္း ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ အႀကီးမား ဆုံးျဖစ္ေသာ ထိုစစ္ပြဲ တြင္ တိုက္ခိုက္ေရး ရဟတ္ယာဥ္မ်ား၊ ေလယာဥ္မ်ား၊ အေျမာက္ႀကီးမ်ားကို အသုံးျပဳ တိုက္ခိုက္ေနသည္။ တခ်ိန္တည္းတြင္ အစိုးရက ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ကိုလည္း ေၾကညာထား သည္။ ျမန္မာသတင္းေထာက္ မ်ားက မိတ္ေဆြ နိုင္ငံျခား သတင္းေထာက္မ်ားအား ၎တို႔သည္ နိုင္ငံ၏ ဆယ္စုႏွစ္ မ်ားစြာၾကာၿပီျဖစ္ေသာ လူမ်ိဳးစုျပႆနာကို သတင္းယူေနသည္ ဟု ေျပာလွ်င္ နိုင္ငံျခား သတင္းေထာက္မ်ားက “ဒါဆို ခင္ဗ်ား ရိုဟင္ ဂ်ာကိစၥ ေရးေနတာလား” ဟု ျပန္ေမးတတ္ၾက သည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္မွ ပဋိပကၡသည္ ေျမာက္ပိုင္းကိစၥ ကဲ့သို႔ တင္းျပည့္က်ပ္ျပည့္ ပုန္ကန္မႈ ျဖစ္လာမည္မွာ မေသ ခ်ာေသး သကဲ့သု႔ိ ထိုကိစၥသည္ ေဒသခံစစ္ေသြးႂကြမ်ား အေနျဖင့္ ျပည္ပမဟာမိတ္မ်ားထံမွ မည္သို႔ေသာ အ ကူအညီ ရယူနိုင္မည္ ဆိုသည့္ အခ်က္ေပၚလည္း မွီတည္ေနသည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းမွ မြတ္စလင္ လႊမ္းမိုးေသာ ၿမိဳ႕နယ္မ်ားတြင္ စစ္ေသြးႂကြ လႈပ္ရွားမႈမ်ားမွာ ထူး ထူးျခားျခား ေအာင္ျမင္မႈ မရွိလွေပ။ ဤေဒသတြင္ ပထမဆုံးေသာ မြတ္စလင္ ခုခံေရးတပ္ဖြဲ႕ကို ၁၉၄၈ ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလတြင္ နိုင္ငံလြတ္လပ္ေရး မရမီ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ၾသဂုတ္လ ၂၀ ရက္ေန႕တြင္ ဘူးသီးေတာင္၌ ဖြဲ႕စည္း ခဲ့သည္။ ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္သူ Jafar Hussain ေခၚ Jafar Kawwal သည္ ေဒသခံ လူသိမ်ားေသာ အဆိုေတာ္ ျဖစ္ၿပီး သူသည္ ထိုေဒသကို ထိုစဥ္က လြတ္လပ္ေရး ရကာစက ပါကစၥတန္ႏွင့္ ေပါင္းလိုသည္။ အႏၵိယက ပိုင္းျခားထားေသာ အေရွ႕ပါကစၥတန္ႏွင့္ အေနာက္ပါကစၥတန္တို႔ ပါဝင္သည့္ ပါကစၥတန္ နိုင္ငံသည္ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ၾသဂုတ္လ ၁၄ ရက္တြင္ လြတ္လပ္ေရး ရသည္။ အႏၵိယသည္ ၾသဂုတ္လ ၁၅ ရက္ေန႕တြင္ လြတ္ လပ္ေရး ရသည္။ ယခင္က အႏၵိယ၏ အေရွ႕ဘဂၤလား ျပည္နယ္ျဖစ္ေသာ အေရွ႕ပါကစၥတန္သည္ ၁၉၇၁ ခုႏွစ္တြင္ ခြဲထြက္ၿပီးဘဂၤလားေဒ့ရွ္ နိုင္ငံ ျဖစ္လာသည္။

ပထမဆုံး ပုန္ကန္မႈသည္ ဘူးသီးေတာင္၊ ရေသ့ေတာင္ႏွင့္ ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္မ်ားသို႔ အလ်င္အျမန္ ပ်ံ့ႏွံ႕ သြားသည္။ သို႔ေသာ္ ပါကစၥတန္က ထိုသူပုန္တို႔၏ ေတာင္းဆိုမႈကို လက္မခံေၾကာင္း ေသခ်ာေသာအခါ ၎တို႔က ေဒသတြင္း ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကို ေတာင္းဆိုၾကသည္။ ျမန္မာမြတ္ စလင္ ေခါင္းေဆာင္မ်ား ကလည္း ၎တို႔သည္ အေနာက္ဘက္ နယ္စပ္မွ သူပုန္မ်ားကို မေထာက္ခံေၾကာင္း ေၾကညာၾကသည္။ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လတြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းႏွင့္ အတူ လုပ္ႀကံခံခဲ့ရေသာ အမ်ိဳးသားေခါင္းေဆာင္ တဦး ျဖစ္သူ မြတ္စလင္ဘာသာဝင္ ဦးရာဇတ္ ကလည္း ၁၉၄၆ ခုႏွစ္ေမလ ၂၀ ရက္ေန႕ကပင္ စာနယ္ဇင္း မ်ား၌ ထိုအဆိုျပဳ ပါကစၥတန္ျပည္နယ္ကို မေထာက္ခံဘဲ နိုင္ငံရွိ မြတ္စလင္အသိုင္းအဝိုင္းကို သတိေပးခ်က္ တေစာင္ေရးသား ထုတ္ေဝသည္။ ဦးရာဇတ္က ျမန္မာမြတ္စလင္မ်ားသည္ ၎တို႔ ေမြးဖြားရာ နိုင္ငံတြင္ ခိုင္ မာေလးစားစရာ အသိုင္းအဝန္း ျဖစ္ေစလိုသည္။ ထိုမွစ၍ ဤအယူအဆသည္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ်ား၏ ရပ္ တည္ခ်က္ ျဖစ္လာသည္။ ယခုရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ ျဖစ္လာေသာ မြတ္စလင္ခြဲထြက္ေရးႏွင့္ လက္နက္ ကိုင္ အုံႂကြမႈမွာ ထိုေဒသမွ ၿမိဳ႕နယ္မ်ားတြင္သာ ျဖစ္ခဲ့သည္။

အုံႂကြမႈ၏ေခါင္းေဆာင္ Jafar Hussain မွာ ၁၉၅၀ တြင္ လုပ္ႀကံခံရၿပီး Cassim ဆိုသူက သူ႕ကို ဆက္ခံ သည္။ ထိုအုံႂကြမႈမွာ ၁၉၅၄ ခုႏွစ္ မုတ္သုန္ စစ္ဆင္ေရး အၿပီး ၁၉၅၀ ခုႏွစ္မ်ား အလယ္ေလာက္တြင္ ၿငိမ္ သက္သြားသည္။ ၁၉၆၁ ခုႏွစ္တြင္ ေနာက္ဆုံးလက္က်န္ သူပုန္အနည္းငယ္သည္ အစိုးရႏွင့္ သေဘာ တူ ညီခ်က္ ရၿပီး လက္နက္ခ်သည္။ ၎တို႔သည္ ေမယုနယ္ျခား အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေဒသဟု ေခၚေသာ ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ ခ်ဳပ္ေရး ေဒသ ရရွိေတာ့မည္ ျဖစ္သည္။

ထိုအေစာပိုင္း သူပုန္မ်ားသည္ ၎တို႔ကိုယ္ ၎တို႔ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားဟု မေခၚၾကဘဲ မူဂ်ာဟစ္မ်ားဟု ေခၚၾက သည္။ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္မ်ား ေႏွာင္းပိုင္းအထိ ရိုဟင္ဂ်ာဟူေသာ အမည္ကို မသုံးေသးဘဲ အစိုးရကလည္း ထို သတ္မွတ္ခ်က္ကို အသိအမွတ္ မျပဳေသးေပ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေနဝင္း ဦးေဆာင္ေသာ စစ္တပ္အိမ္ေစာင့္ အစိုးရကို ၁၉၅၈ ခုႏွစ္က အာဏာလႊဲေပးရန္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ရာထူးမွ ႏုတ္ထြက္သြားခဲ့ေသာ ဦးႏုက ၁၉၆၀ ေ႐ြးေကာက္ ပြဲတြင္ ျပန္လည္ အေ႐ြးခံေသာအခါ မြတ္စလင္မဲ လိုခ်င္ေသာ ေၾကာင့္ ေမယုနယ္ျခား အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေဒသကို ဖန္တီးခဲ့ၿပီး ရိုဟင္ဂ်ာဟူေသာ အမည္ကိုလည္း အသိအမွတ္ ျပဳခဲ့သည္။

ရိုဟင္ဂ်ာ ဟူေသာ စကားလုံး၏ အစမူရင္းႏွင့္ အဓိပၸာယ္မွာလည္း မေရရာေခ်။ ရိုဟင္ဂ်ာ ေထာက္ခံေရး အုပ္ စု မ်ားကမူ စေကာ့လူမ်ိဳး ပထဝီ၊ ႐ုကၡေဗဒႏွင့္ သတၱေဗဒပညာရွင္ Francis Buchanan-Hamilton ၏ စာေပ မ်ားကို ကိုးကားၾကသည္။ သူက ယခုရခိုင္ျပည္နယ္ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္း ေဒသတြင္ Rooinga ဟုေခၚေသာ သူမ်ား ေနထိုင္ေၾကာင္း ၁၇၉၉ ခုႏွစ္တြင္ ေရးသားခဲ့သည္။ ထို Rooinga မ်ားသည္ ယေန႕ ၎တို႔ကိုယ္ ၎ တို႔ ရိုဟင္ဂ်ာဟု ေခၚၾကေသာ သူမ်ား ဟုတ္ မဟုတ္မွာလည္း ေသခ်ာရန္ အလွမ္း ေဝး လွသည္။ ယေန႕တိုင္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ အေကာင္းဆုံး က်မ္းရင္းမ်ား အနက္ တခု ျဖစ္ေနေသးေသာ ၁၉၇၂ ခုႏွစ္က ဂ်ာမဏီတြင္ထုတ္ေဝသည့္ ျမန္မာနိုင္ငံမွ မြတ္စလင္မ်ား- လူမ်ိဳးစုတခုကို ေလ့လာျခင္း The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group ကိုု ေရးသားသူ Moshe Yegar ၏ အဆိုအရ ရိုဟင္ဂ်ာဟူေသာ စကား၏ အဓိပၸာယ္မွာ ေမတၱာျပည့္ဝသူမ်ား “the compassionate ones” ဟူ၍ ျဖစ္နိုင္သည္၊ သို႔မဟုတ္ ႐ြာေဟာင္းက က်ား “rwa-haung-ga-kyar” ဟူေသာ စကားက အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲလာျခင္း ျဖစ္နိုင္သည္ ဟု ဆိုသည္။ ႐ြာေဟာင္းက က်ား ဟူေသာ စကားမွာ ရဲရင့္သူမ်ားဟု အဓိပၸာယ္ရၿပီး ၁၇၈၀ ခုႏွစ္က ထိုေဒ သကို ဗမာသိမ္းပိုက္ၿပီးေနာက္ ေဒသခံ မြတ္စလင္ စစ္သားမ်ားကို ေပးထားေသာ အမည္ ျဖစ္သည္။ ၁၇၈၄ ခုႏွစ္အထိ ရခိုင္သည္ သီးျခား လြတ္လပ္ေသာ ဘုရင့္နိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ဗမာဘုရင္ဘိုးေတာ္ဘုရားသည္ ထိုေဒ သကို သိမ္းရန္ သူ၏ မြတ္စလင္စစ္သားမ်ားကို သုံးခဲ့သည္။ ထိုအယူအဆ မွန္ကန္ပါက ၁၇၉၉ ခုႏွစ္ က Rooinga မ်ားႏွင့္ ဘဂၤလီစကား၏ စစ္တေကာင္း ေဒသိယစကား ေျပာေသာ ယေန႕ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားၾကား ဆက္ စပ္မႈ မရွိေပ။ ထိုေဒသတြင္ က်န္ခဲ့ေသာ ထိုမြတ္စလင္စစ္သားမ်ားသည္ မၾကာမီ ျမန္မာအမည္မ်ား သုံး လာ ၾကၿပီး ၎တို႔မွ ဆင္းသက္လာသူမ်ားသည္ ၎တို႔၏ ဘာသာကို ဆက္လက္ကိုးကြယ္ေစကာမူ ျမန္မာစ ကား သို႔မဟုတ္ ရခိုင္ေဒသိယစကားကို သုံးၾကသည္။

စစ္ေတြႏွင့္ စစ္တေကာင္းၾကား ေဒသသည္ ထုံးစံအားျဖင့္ အႏၵိယတိုက္ငယ္ အဆုံး အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒ သ စတင္ရာ နယ္စပ္ေဒသ ျဖစ္ကာ ယခုျမန္မာႏွင့္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ နယ္စပ္ ႏွစ္ဖက္စလုံးတြင္ ဗုဒၶဘာသာဝင္ မ်ားႏွင့္ မြတ္စလင္မ်ား ယခင္ပင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ဘက္မွ ဗုဒၶဘာသာမ်ားက ရခိုင္ေဒသိယ စ ကားကို ေျပာၾကၿပီး ၎တို႔ို ၁၉၄၀ ခုႏွစ္မ်ား ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ Bohmong ေစာ္ဘြား ေမာင္ေ႐ႊျဖဴ ထြင္သည့္ စ ကားအတိုင္း မာရ္မ Marma ဟုေခၚသည္။ မာရ္မ ဆိုသည္မွာ ျမန္မာကို ရခိုင္သံျဖင့္ ေခၚေသာ အသံျဖစ္ သည္။ ရခိုင္စကားတြင္ ျမန္မာစံဘာသာစကားႏွင့္ မတူ၊ ယပက္လက္သံ (Ya) ကို ရေကာက္သံ (R) ျဖင့္ အ သံ ထြက္ၾကသည္။ ပါကစၥတန္ႏွင့္ ျမန္မာတို႔ လြတ္လပ္ေရး ရၿပီးေနာက္ ႏွစ္နိုင္ငံ နယ္ျခားမွာ နိုင္ငံတကာ နယ္ျခားမ်ဥ္း ျဖစ္လာၿပီး လူမ်ိဳးစုအမည္ စရိုက္လကၡဏာမ်ား အေရးပါလာသည္။ အေရွ႕ပါကစၥတန္မွ ရခိုင္ဗုဒၶ ဘာသာမ်ားက ၎တို႔သည္ မာရ္မ ျဖစ္သည္ဟု ဆုံးျဖတ္ၾကၿပီးေနာက္ ဆယ္စုႏွစ္ ၁ ခု ၾကာေသာအခါ ၿဗိသိ သွ်ေခတ္ တေလွ်ာက္လုံး စစ္တေကာင္းသား Chittagonians ဟု သတ္မွတ္ခံရေသာ ရခိုင္ အေနာက္ေျမာက္ ပိုင္းမွ မြတ္စလင္မ်ားက ရိုဟင္ဂ်ာအမည္ကို ျပန္လည္ အသက္သြင္းၾကကာ အဓိပၸာယ္သစ္ ဖြင့္ၾကသည္။ အေရွ႕ပါကစၥတန္/ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွ မာရ္မ မ်ားသည္ ထိုနိုင္ငံ၏ နိုင္ငံသား မ်ား ျဖစ္လာၾကေသာ္လည္း ရိုဟင္ ဂ်ာမ်ားမွာ ၎တို႔ ေနေသာ ေနရာတြင္ ထိုအဆင့္အတန္း မရခဲ့ေပ။ ၎တို႔ အမ်ားစုသည္ ၿဗိသိသွ်ေခတ္ တေလွ်ာက္လုံး ထိုေနရာတြင္ အေျခခ်ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ရခိုင္ႏွင့္ ျမန္မာတက္ႂကြလႈပ္ရွားသူ အမ်ားစုက ၎ တိုကို ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွ တရားမဝင္ လာေရာက္ေျခခ်သဴ ဘင္ဂါလီမ်ားဟု ေခၚၾကသည္။

လူ႕အဖြဲ႕အစည္း ႏွစ္ခုအၾကား ကာလရွည္ၾကာစြာ ျဖစ္ေပၚေနခဲ့ေသာ ပြတ္တိုက္မႈမ်ားသည္ ၁၉၄၀ ခုႏွစ္မ်ား က ဂ်ပန္ေခတ္ အတြင္း လြန္စြာ ျပင္းထန္လာသည္။ ရခိုင္ဗုဒၶဘာသာမ်ားက ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း၏ ဗမာ့ လြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္ႏွင့္ ဂ်ပန္ဘက္မွ ရပ္ၿပီး စစ္တေကာင္းသား မြတ္စလင္ အားလုံးနီးပါးကမူ ၎ တို႔ ကို Mugh ေခၚ ရခိုင္ဖိႏွိပ္မႈမွ အကာအကြယ္ ေပးေသာ ၿဗိသိသွ်တို႔ကို သစၥာခံၾကသည္ဟု C.E. Lucas Phillips ေရးသားသည့္ The Raiders of Arakan စာအုပ္အရ သိရသည္။ ထို အသိုင္းအဝိုင္း ႏွစ္ခု လုံးတို႔ သည္ တဖက္ႏွင့္ တဖက္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား က်ဴးလြန္ခဲ့ၾကၿပီး စစ္ႀကီးၿပီးေသာ အခါ ၅၀၀၀၀ သို႔မဟုတ္ ၈၀၀၀၀ အထိ ရွိေသာ စစ္တေကာင္းသားမ်ားသည္ အေရွ႕ဘဂၤလားသို႔ ထြက္ေျပးၾကကာ ၎တို႔ကို စခန္း မ်ားတြင္ ခ်ဳပ္ေႏွာင္ထားသည္။ လြတ္လပ္ေရး ရၿပီးေသာအခါတြင္လည္း ျပန္မလာၾကေတာ့ ဘဲ အမ်ားအျပား သည္ အေနာက္ပါကစၥတန္သို႔ ဆက္သြားၿပီး ကရာခ်ိၿမိဳ႕တြင္းႏွင့္ အနီးအပါးတြင္ အေျခခ်သည္။ ေနာင္ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ အခ်ိဳ႕သည္ ယေန႕ စစ္ေသြးႂကြမ်ား ကို ေထာက္ခံအားေပးေန သည့္ ႀကီးမားေသာ ျပည္ေျပး အသိုင္းအဝိုင္း၏ နိဒါန္းျဖစ္ေသာ ယခု အာရပ္ေစာ္ဘြားမ်ားနိုင္ငံဟုေခၚေသာ Sharjah သို႔ ဆက္ သြားၾကသည္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေနဝင္းကို အာဏာေနာက္တႀကိမ္ႏွင့္ အပိုင္စား ရသြားေစေသာ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ စစ္အာဏာသိမ္းမႈ သည္ ေမယုနယ္ျခား ေဒသအုပ္ခ်ဳပ္ေရး အဖြဲ႕၏ နိဂုံးပင္ ျဖစ္သည္။ ရိုဟင္ဂ်ာ ေက်ာင္းသားမ်ား သမဂၢႏွင့္ ရို ဟင္ဂ်ာ လူငယ္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ အပါအဝင္ ရိုဟင္ဂ်ာ အဖြဲ႕အစည္းအားလုံး မတရားသင္း ေၾကညာခံရသည္။ ထို ေက်ာင္းသားမ်ား သမဂၢ ေခါင္းေဆာင္ Mohammad Jafar Habib အပါအဝင္ အခ်ိဳ႕ေသာ တက္ႂကြလႈပ္ ရွားသူ မ်ားက ၁၉၆၃ ေမလတြင္ ေျမေအာက္သို႔ ဝင္ေရာက္သြားၾကၿပီး ရိုဟင္ဂ်ာလြတ္လပ္ေရး တပ္ဖြဲ႕ (Rohingya Independence Force – RIF) ကို ထူေထာင္ကာ ရိုဟင္ဂ်ာအမည္ကို ပထမဆုံး သုံးေသာ သူပုန္အဖြဲ႕ ျဖစ္ လာသည္။ ၎အဖြဲ႕သည္ ၁၉၇၄ ခုႏွစ္တြင္ ရိုဟင္ဂ်ာ မ်ိဳးခ်စ္တပ္ဦး (Rohingya Patriotic Front – RPF) ျဖစ္ လာေသာ္လည္း ယခင္ RIF ကဲ့သို႔ပင္ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ သိပ္မလႈပ္ရွားနိုင္ခဲ့ဘဲ စစ္တေကာင္း တြင္ အေျခစိုက္ ၿပီး ရိုဟင္ဂ်ာတိုက္ပြဲႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ျမန္မာအစိုးရက တရားမဝင္ လာေရာက္ ေနထိုင္သူမ်ားကို စစ္ေဆးရန္ ၁၉၇၈ ခုႏွစ္ မတ္လတြင္ နဂါးမင္း စစ္ ဆင္ေရးကို ျပဳလုပ္ေသာအခါ ဤျပႆနာႏွင့္ ပတ္သက္၍ နိုင္ငံတကာက စိတ္ဝင္စားမႈ ရရွိလာသည္။

ဇြန္လအေရာက္တြင္ အနည္းဆုံး ရိုဟင္ဂ်ာ ၂ သိန္း ဘဂၤလားေဒ့ရွ္သို႔ ထြက္ေျပးၿပီး နိုင္ငံတကာကန႔္ ကြက္ မႈႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရသည္။ ေနာက္ဆုံးတြင္ ၎တို႔၏ အမ်ားစုကို ျပန္လည္ ဝင္ေရာက္ခြင့္ ေပးရေသာ္ လည္း ေထာင္ႏွင့္ ခ်ီေသာ သူမ်ားမွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ဘက္ နယ္စပ္တြင္ ေနရျခင္းသည္ ပိုမိုအႏၲရာယ္ကင္း သည္ ဟု ယူဆၾကသည္။ အလြန္အမင္း ႂကြယ္ဝခ်မ္းသာေသာ ေဆာ္ဒီအာေရးဗီးယား အလႉဒါနအဖြဲ႕ Rabitat-al-Alam-al-Islami က ၁၉၇၈ ခုႏွစ္ အက်ပ္အတည္းမ်ား အတြင္း အကူအညီမ်ား စတင္ပို႔ေပးခဲ့ၿပီး Cox’s Bazar ၏ ေတာင္ဘက္ Ukhia တြင္ ေဆး႐ုံတ႐ုံ၊ ဗလီတခုႏွင့္ အစၥလမ္ဘာသာေရး ေကာ လိပ္တခု ေဆာက္ေပး ခဲ့သည္။

ရလဒ္မွာ အဖြဲ႕၏ ပိုမိုစစ္ေသြးႂကြေသာ အစိတ္အပိုင္းမ်ားသည္ RPF မွ ခြဲထြက္ၾကၿပီး ရိုဟင္ဂ်ာေသြးစည္း ညီၫြတ္ေရး အဖြဲ႕ (Rohingya Solidarity Organization – RSO) ကို ထူေထာင္ၾကသည္။ ရခိုင္ျပည္ နယ္မွ ေဆးဆရာဝန္ Muhammad Yunus ဦးေဆာင္ၿပီးေနာက္ ၎အဖြဲ႕သည္ မၾကာမီ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွ ရိုဟင္ဂ်ာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အနက္ အဓိက အက်ဆဳံးႏွင့္ စစ္ေသြးအႂကြဆုံး အဖြဲ႕အစည္း ျဖစ္လာသည္။ ၎၏ ပိုမို တင္းက်ပ္ေသာ ဘာသာေရးရပ္တည္မႈေၾကာင့္ RSO သည္ မၾကာမီမွာပင္ မြတ္စလင္ေလာကမွ အလား တူ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေထာက္ခံမႈ ရလာသည္။ ထိုသို႔ ေထာက္ခံေသာ အဖြဲ႕မ်ားတြင္ ဘဂၤ လားေဒ့ရွ္မွ အေျခ့ခံ ဝါဒီ Jamaat-e-Islami ႏွင့္ ၎ထက္ ပိုမို အစြန္းေရာက္ေသာ လူငယ္အဖြဲ႕ Islami Chhatra Shibir ၊ အာဖဂန္မွ Gulbuddin Hekmatyar ၏ Hizb-e-Islami အဖြဲ႕၊ ကက္ရွ္မီးယားမွ Hizbe-ul Mujahideen ႏွင့္ မေလးရွားမွ အစၥလာမ္လူငယ္အဖြဲ႕ Angkatan Belia Islam sa-Malaysia တို႔ ပါဝင္သည္။ Ukhia အနီးရွိ RSO စခန္းမ်ားတြင္ အာဖဂန္ နည္းျပမ်ားကို ေတြ႕လာရၿပီး RSO စစ္ေသြးႂကြ ၁၀၀ နီးပါး အာဖဂန္နစ ၥတန္ နိုင္ငံ Khost ျပည္နယ္တြင္ Hizb-e-Islami စစ္သင္တန္း တက္ရန္ သြားၾကသည္။

RSO ေခါင္းေထာင္ထလာျခင္းသည္ ရခိုင္ျပည္နယ္ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္းတြင္ ေဒသခံမ်ားကို နယ္ စပ္ျဖတ္ ေက်ာ္ ေျပးေစေသာ ျမန္မာစစ္တပ္၏ အျခားေသာ စစ္ဆင္ေရးတခု ျပဳလုပ္ခ်ိန္ႏွင့္ တိုက္ ဆိုင္ေနျပန္သည္။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ဧၿပီလတြင္ ရိုဟင္ဂ်ာ ၂၅၀၀၀၀ ခန႔္မွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္တြင္ ခိုလႈံေန ၿပီး ျဖစ္ကာ ထိုစဥ္က ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ ပင္လယ္ေကြ႕စစ္ပြဲ၏ ေဆာ္ဒီအာေရးဗီးယား တပ္မႉး ျဖစ္သူ မင္းသား Khaled Sultan Abdul Aziz သည္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ၿမိဳ႕ေတာ္ ဒကၠာသို႔သြား ေရာက္လည္ပတ္ၿပီး ကူဝိတ္တြင္ ျပဳလုပ္ သကဲ့သို႔ သဲကႏၲာရ မုန္တိုင္း စစ္ဆင္ေရး (အေမရိကန္ဦးေဆာင္ေသာ ကူဝိတ္မွ အီရတ္မ်ားကို ေမာင္းထုတ္သည့္ စစ္ဆင္ေရး အမည္) ပုံစံ စစ္ဆင္ေရးမ်ိဳး ျမန္မာနိုင္ငံ တြင္ ျပဳလုပ္ ရန္ ေျပာၾကားသည္။ ထိုကိစၥသည္ လက္ေတြ႕ျဖစ္မ လာဘဲ ကုလသမဂၢ၏ ဖိအားေၾကာင့္ ျမန္မာ သည္ဒုကၡသည္ အမ်ားစုကို ျပန္ေခၚရန္ သေဘာတူရသည္။

RSO သည္ ေဒသေမွာင္ခိုေဈးကြက္မွ ေအာ္တိုမစ္တစ္ ရိုင္ဖယ္မ်ား၊ စက္ေသနတ္မ်ားကဲ့သို႔ေသာ လက္နက္ မ်ားႏွင့္ ေရာ့ကက္ ေလာင္ခ်ာမ်ားကဲ့သို႔ေသာ လက္နက္မ်ားလိုၿပီး ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ား အေစာပိုင္းတြင္ ဘဂၤ လားေဒ့ရွ္ မီဒီယာမ်ားသည္ နယ္စပ္အနီး သူပုန္အင္အား တည္ေဆာက္မႈမ်ားကို က်ယ္ က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္ ေဖာ္ျပ ၾက သည္။ သို႔ေသာ္ RSO စခန္းမ်ားတြင္ သင္တန္းတက္ၾကသူမ်ားမွာ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားသာမကေၾကာင္း ထင္ရွား လာသည္။ အမ်ားအျပားမွာ ၎တို႔၏ စစ္ေသြးႂကြ လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ဖုံးကြယ္ရန္ RSO စခန္းမ်ားသို႔ ေရာက္ လာေသာ Islami Chhatra Shibir အဖြဲ႕ဝင္မ်ား၊ စစ္တေကာင္း တကၠသိုလ္မွ လူမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ လက္ေတြ႕ တြင္ RSO သည္ ျမန္မာျပည္တြင္ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားတြင္ မပါသေလာက္ပင္ ျဖစ္သည္။ ထိုစခန္းမ်ားမွ ဗီဒီယို တိပ္ မ်ားမွာ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ကဘူးရွိ အယ္လ္ ကိုင္ဒါ အဖြဲ႕တြင္ ေပၚလာၿပီး ၂၀၀၁ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္က အာဖဂန္ကို သိမ္းၿပီးေနာက္ အေမရိ ကန္ ေက ဘယ္သတင္း႐ုပ္သံ CNN က ရရွိသည္။ ထိုဗီဒီယိုမ်ားကို အာရဗီဘာသာျဖင့္ Burma ဟု အမွတ္ အသားျပဳၿပီး ၂၀၀၂ ၾသဂုတ္လတြင္ ကမာၻတလႊားသို႔ ျပသသည္။ ၎တို႔ကို တဖက္နယ္စပ္ Ukhia တြင္ထက္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း ရိုက္ကူးသည္ဟု ပိုမိုယူဆရဖြယ္ ရွိသည္။

ဘဂၤလားေဒ့ရွ္၊ ပါကစၥတန္ႏွင့္ အျခားေနရာမ်ားမွ စစ္ေသြးႂကြမ်ားသည္ အခြင့္အေရး ဆုံးရႈံးေနေသာရိုဟင္ဂ်ာ မ်ားကို အျမတ္ထုတ္ၾကၿပီး ၎တို႔ကို အာဖဂန္ႏွင့္ ကမာၻအႏွံ႕မွ အယ္ကိုင္ဒါမ်ား အတြက္ အသုံးေတာ္ခံ အျဖစ္ ျပဳလုပ္ခဲ့သည္မွာ သံသယ ရွိစရာမလိုေပ။ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၈ ရက္ေန႕တြင္ ကရာခ်ိ အေျခစိုက္ Ummat သတင္းစာႏွင့္ ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းရာတြင္ အိုစမာဘင္လာဒင္ ကိုယ္တိုင္က “ကမာၻတဝွန္း ေနရာအႏွံ႕ ေဘာ့စနီးယားက ဆူဒန္အထိ၊ ျမန္မာနိုင္ငံကေန ကက္ရွ္မီးယားအ ထိမွာ စိတ္ဓာတ္ ျပင္းထန္တဲ့ ဂ်ီဟတ္ဝါဒီေတြ ရွိေနၾကတယ္” ဟုေျပာခဲ့သည္။ သူသည္ Ukhia မွ RSO မ်ားကို ရည္ၫြန္းေျပာပုံရသည္။

ရိုဟင္ဂ်ာတပ္သားသစ္ အမ်ားအျပားမွာ စစ္ေျမျပင္တြင္ အႏၲရာယ္ အမ်ားဆုံးအလုပ္မ်ား၊ မိုင္းရွင္းျခင္းႏွင့္ ေပၚတာအျဖစ္ အခိုင္းခံၾကရသည္။ ေထာက္လွမ္းေရး သတင္းရင္းျမစ္မ်ား၏ အဆိုအရ ရိုဟင္ဂ်ာတပ္သား သစ္မ်ားကို ကနဦးတြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ေငြ တာကာ ၃ ေသာင္း (အေမရိကန္ေဒၚလာ ၅၂၅ ေဒၚလာ) ေပးၿပီး တလလွ်င္ တာကာ ၁၀၀၀၀၀ (အေမရိကန္ေဒၚလာ ၁၇၅၀ ေဒၚလာ) ေပးသည္။ လူသစ္မ်ားကို နိေပါမွ ပါက စၥတန္သို႔ ပို႔ေဆာင္ၿပီး ေလ့က်င့္ေပးကာ အာဖဂန္ရွိ စစ္စခန္းမ်ားသို႔ ပို႔သည္။

သို႔ေသာ္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားတြင္ ပိုမိုအလယ္အလတ္က်သဴ အုပ္စုမ်ားလည္း ရွိၿပီး ထိုသူမ်ားတြင္ ရခိုင္ရိုဟင္ဂ်ာ အစၥလမ္မစ္ တပ္ဦး (Arakan Rohingya Islamic Front – ARIF) လည္း ပါဝင္သည္။ ၎ကို ၁၉၈၆ ခုႏွစ္တြင္ RPF ေဟာင္း အႂကြင္းအက်န္မ်ားႏွင့္ RSO မွ ထြက္ေျပးလာသူ လက္တဆုပ္စာကို စုစည္း တည္ေထာင္ၿပီး ရန္ကုန္တြင္ ပညာသင္ၾကားခဲ့သူ Nurul Islam က ဦးေဆာင္သည္။ သို႔ေသာ္ ထိုအဖြဲ႕တြင္ လက္နက္ေဟာင္းမ်ား တပ္ဆင္ထားသည့္ တပ္ဖြဲ႕လက္တဆုပ္စာထက္ မည္သည့္အခါကမွ် ပိုမရွိခဲ့ဘဲ ဘဂၤ လားေဒ့ရွ္တြင္လည္း ေကာင္းစြာ ေျခကုပ္ မရခဲ့ေပ။ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္တြင္မူ ၎သည္ ရခိုင္ရိုဟင္ဂ်ာ အမ်ိဳးသား အဖြဲ႕ (Arakan Rohingya National Organization – ARNO) ျဖစ္လာၿပီး အလယ္အလတ္ ရပ္တည္မႈကို ထိန္းသိမ္းကာ စစ္တေကာင္းႏွင့္ ေကာ့ဘဇားတြင္ ျပည္ေျပးအျဖစ္ ရပ္တည္႐ုံသာ ရပ္တည္နိုင္သည္။

ယေန႕ေခတ္တြင္မူ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္အစိုးရက နယ္စပ္ကို ပိုမိုထိန္းခ်ဳပ္လာေသာေၾကာင့္ RSO ႏွင့္ ARIF/ ARNO တို႔မွာ အနည္းႏွင့္ အမ်ား ဆိုသလို အလုပ္မျဖစ္ေတာ့ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ျဖစ္ေနသည္။ သို႔ေသာ္ မၾကာေသးမီက ရခိုင္ျပည္နယ္မွ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားသည္ ပိုမိုစစ္ေသြးႂကြေသာ ရခိုင္ျပည္နယ္မွ စစ္ေသြးႂကြမ်ိဳး ဆက္တခု ေပၚေပါက္ေန ေၾကာင္း အေထာက္အထား ျပသေနၿပီး ေအာက္တိုဘာလက အႀကီးအက်ယ္ လူ ထု လႈံ႕ေဆာ္တိုက္ခိုက္မႈသည္ ျမန္မာနိုင္ငံသို႔ လက္နက္ကိုင္မ်ားျဖင့္ ပထမဆုံးဝင္ေရာက္ ရန္ ႀကိဳးစားမႈ မဟုတ္ေၾကာင္း ျပသေနသည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီလႏွင့္ ေမလက စစ္ေသြးႂကြအုပ္စု မ်ားသည္ ေမာင္ ေတာရွိ နယ္ျခားေစာင့္ ရဲစခန္းမ်ားကို အေသအေပ်ာက္ မ်ားေသာ တိုက္ခိုက္ မႈမ်ား ျပဳလုပ္ ခဲ့ၾကသည္။ ထိုျဖစ္ရပ္မ်ားကို ျပည္တြင္း မီဒီယာမ်ားက ေဖာ္ျပျခင္း မရွိသေလာက္ပင္ ျဖစ္သည္။ အနည္းဆုံး ၄ ဦးႏွင့္ ထို ထက္ပိုေသာ ရဲတပ္ဖြဲ႕ဝင္မ်ား ထိုစဥ္က ေသဆုံးခဲ့ၾကသည္။

ေနာက္ထပ္ စစ္ေသြးႂကြမ်ားကို ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံႏွင့္ ပါကစၥတန္နိုင္ငံ၏ လူသူအေရာက္အေပါက္ နည္း ေသာ နယ္စပ္ ေဒသမ်ားတြင္ ေလ့က်င့္ေပးေနသည္။ ထို႔အျပင္ ဂ်ီဟတ္ သို႔မဟုတ္ ဘာသာေရးစစ္ပြဲ အတြက္ ရန္ပုံေငြမ်ားမွာလည္း အဓိက အားျဖင့္ ကာတာႏွင့္ခ်မ္းသာႂကြယ္ဝေသာ ေဆာ္ဒီအာေရးဗီးယားႏွင့္ ပင္လယ္ ေကြ႕ နိုင္ငံမ်ားမွ ေငြေၾကး ေထာက္ပံ့သူမ်ား ထံမွ ေရာက္ရွိလာေနၾကသည္။ ထိုအုပ္စုမ်ားသည္ ဖိလစ္ပိုင္၊ မေလးရွားႏွင့္ အင္ဒိုနီးရွား နိုင္ငံတို႔မွ အစၥလမ္မစ္ အစြန္းေရာက္ အေျခခံဝါဒီမ်ားႏွင့္ အဆက္အစပ္ ရွိၾက သည္ ဟု သတင္းမ်ား ထြက္ေနသည္။ စစ္ေသြးႂကြ၊ လက္နက္တပ္ဆင္ ေလ့က်င့္ သို႔မဟုတ္ အျခားတနည္း နည္းျဖင့္ စည္း႐ုံးထားေသာ သူ မည္မွ်ရွိသည္ကိုမူ အတိအက် မသိရ သလို အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အမည္ကို လည္း မသိရေပ။ ၎တို႔၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ အမည္မွာလည္း ပေဟဠိ ျဖစ္ေနဆဲ ျဖစ္ၿပီး ၎တို႔၏ အမ်ားစု က အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳး သုံးေနၾကသည္။

ယေန႕ေခတ္ စစ္ေသြးႂကြမ်ားသည္ သတင္းမ်ား အတိုင္း ရခိုင္ျပည္နယ္ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္းတြင္ အစၥလမ္ မစ္ နိုင္ငံေတာ္ ထူေထာင္လို/မလို၊ သို႔မဟုတ္ အႏၵိအပါအဝင္ ျဖစ္နိုင္ေသာ ေဒသတြင္း စစ္ဆင္ေရးမ်ား အ တြက္ နယ္ေျမသစ္ ရွာေဖြေနျခင္း ဟုတ္/မဟုတ္လည္း အေသအခ်ာ မသိရေပ။ သို႔ေသာ္ ၎သည္ နိုင္ငံတ ကာေလ့လာသူမ်ား ယခုမွသာ စိတ္ဝင္စားလာေသာ ႀကီးထြားေနသည့္ လႈပ္ရွားမႈျဖစ္သည္မွာ ေသခ်ာသည္။ ထို႔အျပင္ ICG ၏ အဆိုလည္း မွန္ေကာင္း မွန္နိုင္သည္။ ၎သည္ ေဒသတြင္း အျခားနိုင္ငံမ်ားတြင္ တည္ ၿငိမ္ၿငိမ္းခ်မ္းမႈကို အႀကီးအက်ယ္ ထိခိုက္ေသာ ျမန္မာနိုင္ငံမွ အစၥလမ္မစ္လႈံ႕ေဆာ္ေသာ အုံႂကြမႈ၏ နိဒါန္း လည္းျဖစ္နိုင္သည္။

(ဘာေတးလင့္တနာသည္ Far Eastern Economic Review ၏ သတင္းေထာက္ေဟာင္း တဦး ျဖစ္ၿပီး ျမန္မာ နိုင္ငံႏွင့္ ပတ္သက္၍ စာအုပ္ အမ်ားအျပား ေရးသားျပဳစုခဲ့သူ ျဖစ္သည္။ သူ၏ Militancy in Arakan State ကို ဘာသာျပန္ဆို ေဖာ္ျပသည္)


Monday, December 19, 2016

ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှ စစ်သွေးကြွများ သမိုင်း

19 December 2016
မောင်တောမြို့အတွင်း လုံခြုံရေးကင်းလှည့်နေသော တပ်မတော်သားများ / သော်ဟိန်းထက် / ဧရာဝတီ
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြားသော လူမျိုးစု ပဋိပ က္ခ များထက် တမူထူးခြားနေပြီး ပြင်ပနိုင်ငံများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိစေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက် အစွန်အဖျားမှ မွတ်စလင် အသိုက်အဝန်းများသည် “မျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု” နီးပါးဖြစ်နေသော “လူမျိုးသန့်စင်မှု”ကို ကြုံတွေ့ နေရခြင်း လား၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခစောင့်ကြည့် လေ့လာရေး အုပ်စု (International Crisis Group – ICG) မှ စာရေးဆရာ ၂ ဦးတို့က တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ပိုမိုရှည် လျား သော စာတမ်းတွင် ရေးသားထား သကဲ့သို့ “ကမ္ဘာ့ နောက်ဆုံးပေါ် မွတ်စလင် သူပုန်လက်သစ်” ဖြစ် ပါသလား။

Thursday, December 15, 2016

( 15.12.2016 ) Militancy in Arakan State ( Irrawaddy )

By Bertil Lintner 15 December 2016

Ongoing violence in Arakan State has captured the attention of the outside world in a way that no other ethnic conflict in Burma has ever done. But are Muslim communities in the northwestern corner of the state subjected to ethnic cleansing verging on genocide — or is it, as two writers from the International Crisis Group (ICG) suggested in an article in Time magazine, and elaborated in a longer report, “the world’s newest Muslim insurgency?” Either way, the events that have unfolded in Arakan State since conflict erupted in June 2012 are a tragedy, and widespread allegations have circulated regarding severe human rights abuses committed by Burma’s security forces during counterinsurgency operations. Satellite images of the area show that entire villages were burned and thousands of people fled to neighboring Bangladesh since militants launched a series of attacks against border police stations on Oct. 9, prompting the Burma Army to intervene.

The militants, who killed nine police officers and captured more than 50 guns from the outposts, were poorly armed, but the manner in which they carried out the attacks showed clear signs of coordination and knowledge of basic military tactics. Hence, it is reasonable to assume that there is more to the conflict than that the Muslims in the northwestern corner of Arakan State—known as the Rohingya—are the most persecuted minority in the world, as they are often described in the international media. Without ignoring the suffering of the local people, evidence is emerging of a more organized, Islamist-inspired militancy in the area — and the army’s ferocious response to it could have far-reaching consequences. “The authorities are playing with fire,” said a diplomat familiar with the issue. “There’s widespread sympathy for the militants in the Muslim world.” Or, as the ICG says, unless properly handled, this could well be the beginning of a new religiously motivated insurgency with outside support.

A central figure behind the scenes in the conflict is said to be a man called Abdus Qadoos Burmi, a Pakistani of Rohingya descent. Based in Karachi, Pakistan, he has appeared in videos that have spread on social media as well as in bulletins issued by his group, Harkat ul Jihad Islami-Arakan (HUJI-A), which may be part of a broader network usually transcribed from the name in Arabic as Harakah al-Yaqin, or “the Faith Movement”. Qadoos Burmi, who was born in Pakistan to parents from Arakan State, is reported to be closely associated with Lashkar-e-Taiba (LeT), “the Army of the Righteous” and its political wing, Jamat ud Dawah (JuD). Both organizations are banned in Pakistan but continue to operate more or less openly. According to a US diplomatic cable dated as early as Aug. 10, 2009, and made public by Wikileaks, LeT and its “alias” JuD are affiliated with the international terrorist network al-Qaida and have raised funds for its activities from so-called charities in Saudi Arabia.

Shortly after the first bout of violence in June 2012, LeT and JuD initiated a movement called the Difa-e-Musalman e-Arakan Conference to highlight the Rohingya issue. In August the same year, two senior JuD operatives, identified by intelligence agencies as Shahid Mahmood and Nadeem Awan, visited Bangladesh to make contact with Rohingya in camps near the Burmese border. Religious and some military-style training is said to have been provided. At the same time, LeT-linked operatives visited the Mae Sot area in Thailand, where training was also provided to potential militants.

Using social media, the Rohingya support network has been busy releasing photos and videos of alleged atrocities committed by the security services in Arakan State. While not denying that atrocities have been carried out, veteran human rights observers are appalled by the dissemination of a flood of fake images coming from the area. Most recently, pictures of a Cambodian child being tortured by a Dutch man and two Cambodian men appeared in the British newspaper the Daily Mail claiming that it was a Rohingya toddler being tortured by Burmese soldiers. Pictures of victims of the May 2008 Cyclone Nargis and an earthquake in the Chinese province Sichuan, also in May 2008, have been peddled as evidence of violence against the Rohingya as well. Pictures of Christians laid in an open field and killed by Islamic militants in Nigeria were said to be dead Rohingya. Even a picture of a Muslim man killed in a traffic accident in Thailand was portrayed as a victim of violence in Arakan State.

Human Rights Watch (HRW), which has released genuine pictures of villages that have been burned down in Arakan State and other confirmed reports of abuses, has had to be careful to sort fact from fiction. According to David Mathieson, who has covered human rights abuses for HRW for 15 years, said many photos and videos they had been sent were “crude fakes.” By doing so, some Rohingya-support groups are actually undermining the work of internationally-recognized human rights organizations such as HRW. “One bad set of reporting gives the government ammunition to smear serious rights reporting and discredit professional reports,” said Mathieson. “It also shows that social media can be misused as a platform for transmitting information of complex human rights issues and users should automatically question every report and image instead of immediately posting anguish and invective. Too often people feed off their emotions during crises, and don’t rely on balanced reporting.”

The violence in Arakan State—accurate reports and rumors included—has been the main focus of the international media to the extent that many foreign reporters have equated ethnic conflicts in Burma with the Rohingya issue — while a fiercer and much more serious civil war between government forces and several armed ethnic groups is raging in the north of the country. The Kachin Independence Army (KIA), which signed a ceasefire agreement with the government in 1994, has been under attack since June 2011. More than 100,000 people have been internally displaced and are living in makeshift camps in Kachin State while KIA camps and outposts, as well as civilian villages, have been bombed from the air. In central and northern Shan State, fighting is raging between government forces and the KIA, as well as the Palaung, Kokang and Shan rebel forces. Helicopter gunships, attack aircraft and heavy artillery have been used in the heaviest fighting Burma has seen since the 1980s—at the same time the government has announced a “peace process.” Burmese journalists who tell foreign colleagues that they cover the country’s decades-long ethnic conflicts frequently get the response, “ah, so you are writing about the Rohingya!”

It is uncertain whether the conflict in Arakan State will become a full-fledged insurgency like those in the north, and it all depends on what kind of outside support local militants can muster from their foreign allies. So far, militant activities in the Muslim-dominated townships of northwestern Arakan State have not been particularly successful. The first Muslim resistance army in the area was set up on Aug. 20, 1947 — even before Burma’s independence from Britain in Jan. 1948 — in Buthidaung Township. The leader, Jafar Hussain aka Jafar Kawwal was a local, popular singer who wanted to merge the area with the then newly-proclaimed independent country of Pakistan. Pakistan achieved its independence on Aug. 14, 1947, comprising a western as well as an eastern part, separated by India, which became independent on Aug. 15. The eastern part, formerly the Indian province of East Bengal, broke away in 1971 and became Bangladesh.

The first rebellion spread quickly in Maungdaw, Rathedaung and Buthidaung townships, but when it was clear that Pakistan was not going to accept the insurgents’ demands, they began to advocate for local autonomy. Burmese Muslim leaders also disowned the rebels in the westerns border areas. As early as May 20, 1946, U Razak, a Muslim and one of Burma’s national heroes who was assassinated along with Gen Aung San in July of that year, published a warning in the Burmese press to the country’s Muslim communities not to show any sympathy towards the then-proposed state of Pakistan. U Razak wanted all Burmese Muslims to be a strong and respected community in the country of their birth, and that has been the stance of Burmese Muslims ever since. Muslim separatism and armed rebellion has always been confined to those townships in what now constitutes Arakan State.

Jafar Hussain, the leader of the rebellion, was assassinated in 1950 and replaced by a man called Cassim. The rebellion petered out in the mid-1950s, especially after a military campaign in 1954 called “Operation Monsoon.” In 1961, the last remaining rebels surrendered after an agreement was reached with the government. They were going to get their self-governing area, called the Mayu Frontier Administration.

Those early rebels did not call themselves Rohingya but mujaheeds. It was not until the late 1950s that the name Rohingya came into use and the government recognized the designation. U Nu, who had resigned as prime minister in 1958 to give way to a military caretaker government headed by Gen Ne Win, wanted to get the Muslim vote when he sought re-election in 1960—and the creation of the Mayu Frontier Administration as well as the recognition of the name Rohingya was part of that campaign.

The origin and meaning of the name Rohingya is uncertain. Support groups often refer to writings by the Scottish geographer, botanist and zoologist Francis Buchanan-Hamilton who in 1799 wrote that a people called “Rooinga” lived in what is now northwestern Arakan State. But it far from certain that those “Rooinga” are the same people as those who today call themselves Rohingya. According to Moshe Yegar, the author of The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group, published in Germany in 1972 and still one of the best sources on Burma’s Muslim communities, the meaning could be “the compassionate ones” or perhaps a distortion of the words rwa-haung-ga-kyar, “tiger from the ancient village” which equals “brave” and was the name given to Muslim soldiers who settled in the area after the Burmese conquest in the 1780s. Until 1784, Arakan was an independent kingdom and the Burmese king Bodawpaya used his Muslim soldiers to conquer the area. If that theory is correct, there is no connection between the “Rooinga” of 1799 and today’s Rohingya, who speak the Chittagonian dialect of Bengali. The Muslim soldiers who remained behind in the area soon adopted Burmese names and their descendants speak Burmese or the Arakan dialect, although they have retained their religion.

The area between Chittagong and Sittwe has always been a typical frontier area where the Indian Subcontinent ends and Southeast Asia begins, and there have always been Buddhists and Muslims living on both sides of what is currently the border between Bangladesh and Burma. The Buddhists on the other side speak the Arakan dialect but are called Marma, a term coined by Maung Shwe Prue, the raja of Bohmong, in the late 1940s. Marma is how Arakan people would pronounce Myanmar, as the consonant ya gaut is still an “r-sound” in their language, not a softened “y” as in standard Burmese. After Pakistan and Burma gained independence and the border between the two countries became an international boundary, the question of ethnic identity became important. The Arakan Buddhists in East Pakistan decided that they were Marma and, a decade later, the Muslims in northwestern Arakan, who throughout the British period was categorized as Chittagonians, resurrected the old designation Rohingya and gave it new meaning. But while the Marmas in East Pakistan/Bangladesh became citizens of that country, the Rohingya have not managed to achieve a similar status in the country where they live. Most Arakan and Burmese activists refer to them as “illegal immigrants from Bangladesh,” although most of them settled in the area during British colonial time.

Long-standing frictions between the two communities became severe during the Japanese occupation in the 1940s. The Arakan Buddhists sided with the Japanese and Aung San’s Burma Independence Army while nearly all the Chittagonian Muslims, according to what C.E. Lucas Phillips writes in his book about the war, The Raiders of Arakan, “were completely loyal to the British, who protected them from Mugh (Arakan) oppression.” Both communities carried out acts of violence against one another and when the war was over, 50,000 or perhaps as many as 80,000 Chittagonians from Burma fled to East Bengal, where they were interned in camps. They did not return after independence, and many of them continued to West Pakistan, where they settled in and around Karachi. Later in the 1950s, some continued to Sharjah in what is now the United Arab Emirates, marking the beginning of what has become a large exile community from which today’s militants are drawing support.

The 1962 military takeover, which brought Gen Ne Win back to power — now permanently — meant that the Mayu Frontier Administration was abolished and all Rohingya organizations, among them the Rohingya Students’ Union and the Rohingya Youth League, were outlawed. Some of the activists, among them the leader of the student union, Mohammad Jafar Habib, went underground in March 1963 and set up the Rohingya Independence Force (RIF), the first rebel group to use the name Rohingya. In 1974, it became the Rohingya Patriotic Front (RPF), but like the RIF before it, it did not carry out many activities inside Burma. It was based in Chittagong, where it published bulletins, newsletters and booklets about the Rohingya struggle.

International interest in the issue came after the Burmese government in March 1978 launched a campaign code-named Naga Min (“Dragon King”) in Arakan State, ostensibly to “check illegal immigrants.” By June, at least 200,000 Rohingya had fled to Bangladesh, causing an international outcry. Eventually, most of them were allowed to return, but thousands found it safer to remain on the Bangladesh side of the border. The immensely wealthy Saudi Arabian charity Rabitat-al-Alam-al-Islami began sending aid to the refugees during the 1978 crisis, and it also built a hospital, a mosque and a madrasa at Ukhia south of Cox’s Bazar.

As a consequence, more militant elements broke away from the RPF in the early 1980s to set up the Rohingya Solidarity Organization (RSO). Led by a medical doctor from Arakan State, Muhammad Yunus, it soon became the main and the most militant organization among the Rohingya in Bangladesh. Given its more rigid religious stance, the RSO soon enjoyed support from like-minded groups in the Muslim world. These included the fundamentalist Jamaat-e-Islami in Bangladesh and its even more radical youth organization, Islami Chhatra Shibir as well as Gulbuddin Hekmatyar’s Hizb-e-Islami in Afghanistan, Hizbe-ul Mujahideen in Kashmir and Angkatan Belia Islam sa-Malaysia, the Islamic youth organization in Malaysia. Afghan instructors were seen in RSO camps near Ukhia, while nearly 100 RSO militants went to Afghanistan to undergo training Hizb-e-Islami in the province of Khost.

The rise of the RSO coincided with another Burmese government operation in northwestern Arakan State, which forced people to flee across the border. By April 1992, more than 250,000 Rohingya had taken refuge in Bangladesh and, at that time, Prince Khaled Sultan Abdul Aziz, commander of the Saudi Arabian contingent in the 1991 Gulf War, visited the Bangladeshi capital Dhaka and recommended a Desert Storm-like (the name of the US-led campaign to drive Iraq out of Kuwait) action against Burma, “just what was done to liberate Kuwait.” That, of course, did not happen and the Burmese government, under pressure from the United Nations, eventually agreed to take most of the refugees back.

The RSO acquired weapons such as automatic rifles, machine guns and even rocket launchers on regional black markets, and, in the early 1990s, Bangladeshi media gave extensive coverage to the rebel build-up near the border. But it soon became clear that it was not only Rohingya who underwent training in the RSO’s camps. Many, it turned out, were members of Islami Chhatra Shibir and came from the University of Chittagong, who used the RSO camps as a cover for their own militant activities. The RSO was, in fact, engaged in little or no fighting inside Burma. Videotapes from those camps later showed up with al-Qaida in Kabul, where the US cable TV network CNN obtained them after the American invasion of Afghanistan in 2001. The tapes were marked “Burma” in Arabic and were shown worldwide in August 2002. It was assumed that they were shot inside Burma instead of across the border in Ukhia.

There is little doubt that extremist groups in Bangladesh, Pakistan and beyond took advantage of the disenfranchised Rohingya, recruiting them as cannon fodder for al-Qaida in Afghanistan and elsewhere. In an interview with the Karchai-based newspaper Ummat on September 28, 1991, Osama bin Laden himself said, “There are areas in all parts of the world where strong jihadi forces are present, from Bosnia to Sudan, and from Burma to Kashmir.” He was most probably referring to the RSO in Ukhia.

Many of the Rohingya recruits were given the most dangerous tasks in the battlefield, clearing mines and portering. According to intelligence sources, Rohingya recruits were paid 30,000 Bangladeshi taka (US$525) on joining and then 10,000 taka (US$175) per month. The families of recruits killed in action were offered 100,000 taka (US$1,750). Recruits were taken mostly via Nepal to Pakistan, where they were trained and sent on further to military camps in Afghanistan.

But there was also a more moderate faction among the Rohingya in Bangladesh, the Arakan Rohingya Islamic Front (ARIF), which was set up in 1986, uniting remnants of the old RPF and a handful of defectors from the RSO. It was led by Nurul Islam, a Rangoon-educated lawyer. However, it never had more than a handful of soldiers equipped with old weapons, and based well inside Bangladesh. In 1998, it became the Arakan Rohingya National Organization (ARNO), maintaining a moderate stance and barely surviving in exile in Chittagong and Cox’s Bazar.

Today, the RSO as well as ARIF/ARNO are more or less defunct after Bangladeshi government drives to assume better control over the border areas. But, as the recent attacks in Arakan State show, it is evident that a new, even more militant generation of Rohingya militants has emerged and the highly publicized attacks in October were not the first attempts to enter Burma with armed personnel. In February and May 2014, militants from across the border carried out deadly attacks on Border Guard Force police in Maungdaw, events that were hardly reported in local media. At least four, some say more, policemen were killed in those attacks.

Training of more militants is being carried out in remote border areas in Bangladesh, and in Pakistan, and funds for the jihad, or “holy war” are coming from wealthy financiers in Saudi Arabia and Gulf countries, mainly Qatar. The new groups are also reported to have links with Islamic fundamentalists in Malaysia, Indonesia and the Philippines. Exact numbers of militants, trained, armed or otherwise, are not known and the names of the groups are unclear and identities of their leaders still a bit of a mystery with most of them using different aliases. It is also not known whether today’s militants, as suggested, want to establish an Islamic state in northwestern Arakan State, or are looking only for new havens for operations in the region, including perhaps even India. But it is clear that it is a growing movement that international observers only now are beginning to take seriously. And the ICG might well be right. It could be the beginning of a new Islamic-inspired insurgency in Burma, which could have a significant impact on peace and stability in other countries in the region as well.

Bertil Lintner is a former correspondent with the Far Eastern Economic Review and author of several books on Burma.

Topics: Arakan State, Rohingya