ရိုဟင်ဂျာနှင့် မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး

ဧရာဝတီ
ရိုမေယုအစ္စလာမ်
4 September 2026
သူ့အတွေး သူ့အမြင်

 

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကော့ဘဇားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းတခုတွင် စစ်တပ်၏ ဖြိုခွင်းမှုအပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ပြေးခဲ့ရသည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပြုလုပ်သော စုဝေးပွဲ၌ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်များ ပါဝင်နေစဉ် / AFP

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၏ နောက်ဆုံးသီးတင်းပတ်ကုန်တွင် မြန်မာစစ်အုပ်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံက နေရပ်ပြန်ပို့ရန် ပေးပို့ထားသည့် လူဦးရေ ၈၂၈,၈၂၄ ဦးအနက် ၃၀၈,၇၉၇ ဦးကို ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၁၃,၅၀၇ ဦးကို စိစစ်၍မရဘဲ၊ ၄,၂၄၁ ဦးကို အကြမ်းဖက်သမားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြောင်း ဇယားကွက်တခု၏ တိကျသေချာမှုမျိုးဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီ သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ကလည်း အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုများမှ ထွက်ပြေးလာသည့် ရိုဟင်ဂျာ အများစုပါဝင်သော လှေနှစ်စင်းသည် မြန်မာ့ကမ်းလွန်တွင် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပြီး စီးနင်းလိုက်ပါသူ ၅၀၀ ကျော် သေဆုံးသွားပြီဟု ကုလသမဂ္ဂ အေဂျင်စီများက ယူဆထားသည်။ 

ဤဖြစ်စဉ်နှစ်ခုလုံးသည် တူညီသော ကျရှုံးမှုကို အစွန်းနှစ်ဖက်မှ ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ စိစစ်ရေး ဒေတာဘေ့စ်တခုတွင် ရိုဟင်ဂျာများသည် စာရင်းဝင်ရုံမျှသာဖြစ်ပြီး၊ သူတို့အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သလို ပြန်လာရန် လုံခြုံမှုမရှိသေးဟု အခိုင်အမာဆိုနေသည့် အစိုးရ၏ စိစစ်မှုကို ခံနေရသည်။ အခြားတဖက်တွင်မူ သူတို့သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကွေ့အတွင်းမှ အလောင်းများဖြစ်နေကြပြီး၊ ထိုအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို စောင့်ဆိုင်းခြင်းသည်ပင် အကြမ်းဖက်မှုတရပ်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဤရလဒ်နှစ်ခုစလုံးက ရိုဟင်ဂျာများ နေရပ်ပြန်နိုင်မလားဆိုသည်ကို အမှန်တကယ် ဆုံးဖြတ်ပေးမည့် “သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအသိုက် အဝန်းတွင် ပါဝင်သလား” ဆိုသည့် မေးခွန်းကို မဖြေရှင်းနိုင်ကြပေ။ မြန်မာစစ်အုပ်စုကမူ ရိုဟင်ဂျာများ ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု အခိုင်အမာဆိုသည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးကော ဤမေးခွန်းကို မည်သို့ဖြေမည်နည်း။

ရိုဟင်ဂျာများ နေရပ်ပြန်ရေးကို နွေဦးတော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံပြီးမှ ရယူရမည့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်တစ်ခုအဖြစ် သဘောမထားနိုင်ပေ။ ၎င်းသည် တော်လှန်ရေးက ကတိပြုထားသည့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု အမှန်တကယ် ဖြစ်လာနိုင်မလားဆိုသည်ကို စမ်းသပ်သည့် အစောဆုံးနှင့် အတိကျဆုံး စိန်ခေါ်မှုများအနက် တခုဖြစ်သည်။

I. တော်လှန်ရေးက ပြောင်းလဲလိုက်သော မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမေးခွန်း

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် ဆယ်စုနှစ်တခုစာ အတုအယောင် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်မှုကို အဆုံးသတ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ခွင့်ပြုထားသည့် ရွေးကောက်ခံအစိုးရကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ စစ်တပ်၏ သစ္စာဖောက်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် ပေါ်ပေါက်လာသည့် အမျိုးသားရေး အုံကြွမှုက စနစ်ဟောင်းသို့ ပြန်သွားရန်ထက် ပိုမိုတောင်းဆိုခဲ့သည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးသည် အမြစ်စွဲနေသော စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ၎င်း၏ ရက်စက်မှုများကို ဥပဒေကြောင်းအရ အကာအကွယ်ပေးထားသည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အဆုံးသတ်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ လွှမ်းခြုံမှုရှိသော ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ကာ ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြီး တရားမျှတသည့် နိုင်ငံရေးစနစ်တခု ဖြစ်ပေါ်လာရေးကို ဦးတည်ထားသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအရောက်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများနှင့် မဟာမိတ် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများသည် မြန်မာစစ်တပ်ထက် နယ်မြေ ပိုမို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။

တည်ငြိမ်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်ကြောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသို့ ပြသရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် မြန်မာစစ်တပ်သည် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အတုအယောင်များကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အဆင့်ဆင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ၌ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အနိုင်ရခဲ့သည့် ပါတီကို ပယ်ထုတ်ခဲ့ပြီး စစ်တပ်ထိန်းချုပ်နယ်မြေများ၌သာ ကျင်းပခဲ့ကာ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၇ မြို့နယ်တွင် မဲပေးခွင့်မရခဲ့ပေ။ မဲမသမာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်၏ ကြားခံပါတီသည် မဲအရေအတွက် ထက်ဝက်ပင် မရရှိခဲ့ဘဲ လွှတ်တော်ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့က ဤရလဒ်ကို လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတမှု မရှိဟု ပယ်ချခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်နေသည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများကလည်း အရပ်သားများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု၊ မတရားဖမ်းဆီးမှုနှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် ရွေးကောက်ပွဲကာလအတွင်း ရပ်တန့်ခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

ဤသည်မှာ မြန်မာစစ်တပ်၏ အကွက်ချ ဖန်တီးမှုမျှသာဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှု မဟုတ်ပေ။ ထိုကွဲပြားချက်သည်ပင် ရိုဟင်ဂျာများ နေရပ်ပြန်နိုင်မည် မပြန်နိုင်မည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

II. ရိုဟင်ဂျာများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးသော လက်တွေ့အရှိတရား

ရိုဟင်ဂျာများအတွက် ဤအရာများသည် ဆန်းသစ်သည့်အရာ မဟုတ်ဘဲ ပရိသတ် ပြောင်းသွားခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် နေဝင်း၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုက မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လူမျိုးရေးအခြေပြု နိုင်ငံအဖြစ်သို့ တွန်းပို့ခဲ့ချိန်မှစ၍ ရိုဟင်ဂျာအသိုက်အဝန်းသည် နိုင်ငံသားအဖြစ် ပါဝင်ခွင့်ရသူများထက် အင်အားသုံးဖြေရှင်းရမည့် ပြဿနာတခုအဖြစ်သာ ဆက်ဆံခံခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို နေထိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် မွေးဖွားမှုထက် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ထားသည့် “တိုင်းရင်းသား” စာရင်းပေါ်၌သာ မူတည်စေသည့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေသည် နိုင်ငံမဲ့မှုကို ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တို့တွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နှင်ထုတ်မှုများ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင်မူ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မြောက်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က ကောက်ချက်ချခဲ့ကာ ယင်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) က လက်ရှိတွင် စိစစ်ဆုံးဖြတ်နေဆဲဖြစ်သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အချက်သစ်မှာ ဗမာဗုဒ္ဓဘာသာ အများစုသည်လည်း အလားတူ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အကြမ်းဖက်မှု ယန္တရား၏ သားကောင်များ ဖြစ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လွှမ်းခြုံထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ယန္တရား (IIMM) ၏ နောက်ဆုံးနှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာတွင် စာသင်ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံများနှင့် နေအိမ်များအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ မတရားဖမ်းဆီးမှုများ၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများကို သတင်းရင်းမြစ် ၁,၆၀၀ ကျော်မှ ရယူကာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဗမာ၊ ကရင်၊ ချင်းနှင့် အခြားအသိုက်အဝန်း အများအပြားသည်လည်း အိုးအိမ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် နိုင်ငံတော်၏ အကြမ်းဖက်မှုများကို နေ့စဉ်ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ကြုံတွေ့နေကြရသည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးက မဖြေရှင်းရသေးသည့် မေးခွန်းမှာ ထိုသို့အတူတကွ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် အတွေ့အကြုံများမှ အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် နိုင်ငံရေးဖြစ်လာနိုင်မလား ဆိုသည်ပင်။

III. ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှုသစ်

တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာအစိုးရ အဆက်ဆက်ထက် ရိုဟင်ဂျာအခွင့်အရေးများအကြောင်း ပိုမိုပြောဆိုခဲ့သည်မှာ အသိအမှတ်ပြုစရာဖြစ်သည်။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ဖွဲ့စည်းပြီး သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် “စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တော်လှန်သည့် ဤနွေဦးတော်လှန်ရေးတွင် ရိုဟင်ဂျာများအနေဖြင့် ကျနော်တို့နှင့် လက်တွဲရန်” ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ ပြုတ်ကျပါက ၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေကို ပယ်ဖျက်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို အပြည့်အဝ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးဖြင့် နေရပ်ပြန်ခေါ်မည်ဟု ယင်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များက ကတိပြုခဲ့ကြသည်။

သို့သော် ထုတ်ပြန်ချက်များသည် လက်တွေ့အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် အမြဲတမ်း ကိုက်ညီမှုမရှိခဲ့ပေ။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပဋိညာဉ်ပါ တိုင်းရင်းသားများ စာရင်းတွင် ရိုဟင်ဂျာများကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိကြောင်း ရိုဟင်ဂျာအဖွဲ့အစည်းများက ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန် ရှေ့နေများအသင်း၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော ဆန်းစစ်ချက်တခု၌ အဓိကပြဿနာကို ပွင့်လင်းစွာ ထောက်ပြထားသည်မှာ NUG သည် စစ်ကောင်စီ မပေးနိုင်သည့် ကတိကဝတ်များကို ပေးနိုင်သော်လည်း ရိုဟင်ဂျာများ ပြန်လည်နေထိုင်မည့် နယ်မြေများကို ကိုယ်တိုင်မထိန်းချုပ်နိုင်သေးသည့်အတွက် လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အာမ မခံနိုင်သေးပေ။ တော်လှန်ရေးအနေဖြင့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ပေးထားသည့် ကတိများက အပြည့်အဝ စေတနာပါနိုင်သော်လည်း တည်ဆောက်ပုံအရ ကတိများကို စောင့်ထိန်းရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်သေးပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုကတိများကို အောင်ပွဲရပြီးမှ ပေးမည့် ဆုလာဘ်တခုအဖြစ် မထားဘဲ၊ အရင်းအနှီးစိုက်ထုတ်နေရသည့် ယခုအချိန်၌ပင် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ မူဘောင်များအတွင်း ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားရန် လိုအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

IV. ရခိုင်ပြည်နယ်၏ လက်ရှိအရှိတရား

နေပြည်တော်၏ သဘောထားများ ချက်ချင်းပြောင်းလဲသွားပါစေဦး၊ ရိုဟင်ဂျာများ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပြန်နိုင်မလားဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် မြန်မာစစ်တပ်၌ သြဇာမရှိတော့ပေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီးနောက် အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် ၁၄ မြို့နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်စပ်တခုလုံး အပါအဝင် နယ်မြေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ယင်း၏ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ULA) မှတဆင့် တရားရုံးများ၊ အခွန်ကောက်ခံမှု၊ မြေစာရင်းနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများပါဝင်သည့် အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရ အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးကို လည်ပတ်နေသည်။

ထိုအုပ်ချုပ်ရေးသည် လက်ရှိတွင် ၎င်းတို့အောက်၌ နေထိုင်နေရသည့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ညှာတာမှု မရှိခဲ့ပေ။ Amnesty International နှင့် အခြားစောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့အစည်းများသည် AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် တရားမဲ့ သတ်ဖြတ်မှုများ၊ ဓားစာခံခေါ်ယူမှုများ၊ နေအိမ်မီးရှို့မှုများနှင့် သွားလာရေး၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရေး ကန့်သတ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် လယ်ပိုင်းမှစ၍ ရိုဟင်ဂျာ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ထပ်မံထွက်ပြေးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ AA ကမူ ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုပြီး စစ်ပွဲကာလ လုံခြုံရေး လိုအပ်ချက်များကြောင့်သာ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုသော်လည်း လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက လက်မခံကြပေ။

နေရပ်ပြန်ရေးအတွက် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မေးခွန်းတွင်လည်း ရလဒ်မှာ ရှင်းလင်းမှုမရှိပေ။ ဩစတြေးလျ အမျိုးသားတက္ကသိုလ် မြန်မာသုတေသနဗဟိုဌာန၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ မူဝါဒဆိုင်ရာ စာတမ်းတွင် AA နှင့် ယင်း၏ အရပ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးသည် ၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေကို စိန်ခေါ်ခြင်း သို့မဟုတ် အစားထိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ထားခြင်းမရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ AA အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ ရိုဟင်ဂျာများသည် စစ်ကောင်စီအောက်၌ကဲ့သို့ပင် အထောက်အထားမဲ့များအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ နယ်မြေများ ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း ဖယ်ကြဉ်ထားသည့် အဆောက်အအုံမှာ မပြောင်းလဲသေးပေ။

V. နေရပ်ပြန်ရေး အကြိမ်ကြိမ် ပျက်ပြားရသည့် အကြောင်းရင်း

၂၀၁၈ နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အစောပိုင်း နေရပ်ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှစ်ခုလုံးသည် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များကို ပြန်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း လုံခြုံရေးအတွက် ခိုင်မာသော အာမခံချက် မပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ ထူးခြားချက်မှာ ရုံးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများ များပြားလာသော်လည်း မူလပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း မရှိသေးသည့်အချက်ဖြစ်သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ပြန်လည်လက်ခံမည့် စာရင်းမှ လူဦးရေ ၁၈၀,၀၀၀ ကို မြန်မာဘက်က အတည်ပြုခဲ့ကြောင်း အသိပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထိုအရေအတွက်သည် ၃၅၄,၇၅၁ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၅၃,၉၆၄ ဦးမှာ နေထိုင်ခဲ့ဖူးသူများဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လကုန်တွင် စာရင်းသွင်းထားသူ ၈၂၈,၈၂၄ ဦးအနက် ၄၂၆,၅၄၅ ဦးကို စိစစ်ခဲ့ပြီး ၃၀၈,၇၉၇ ဦးမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ဤလုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် မည်သူတဦးတယောက်မျှ နေရပ်သို့ ပြန်မလာနိုင်သေးပေ။ စစ်အုပ်စုကမူ လုံခြုံရေးအခြေအနေ မကောင်းသေးဟု အကြောင်းပြလျက်ရှိသည်။

ဤစိစစ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များသည် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည့် မိသားစုများအတွက် အမှန်တကယ် အရေးပါသည့် အခွင့်အရေးများ၊ ထိုအခွင့်အရေးများကို မည်သူက အာမခံမည်ဆိုသည့်အချက်၊ မည်သူက အုပ်ချုပ်၍ ကင်းလှည့်မည်ဆိုသည့်အချက်၊ မဲပေးပိုင်ခွင့် ရှိ မရှိနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ကိုယ်စားပြုမှု ရှိ မရှိ ဆိုသည့် မေးခွန်းများကို မဖြေရှင်းဘဲ သွားနေခြင်းဖြစ်သည်။ စာရင်းဇယား စိစစ်မှုအပေါ်၌သာ အခြေခံထားသည့် နေရပ်ပြန်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်သည် ရိုဟင်ဂျာမိသားစုများ အမှန်တကယ် သိလိုသည့် မေးခွန်းများကို မဖြေရှင်းနိုင်သမျှ စာရင်းများသာ ပိုမိုထွက်ပေါ်လာပြီး မည်သူမျှ ပြန်လာနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

VI. ကွယ်ပျောက်နေသော မေးခွန်း – မြန်မာနိုင်ငံက မည်သူ သက်ဆိုင်သလဲ

အခွင့်အရေး၊ နိုင်ငံရေးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းများသည် “မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအသိုက်အဝန်းတွင် မည်သူပါဝင်သလဲ” ဆိုသည့် နက်ရှိုင်းသော မေးခွန်းတစ်ခုသို့ ဦးတည်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းများတွင် ရိုဟင်ဂျာများကို “ဘင်္ဂါလီ” ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် တိုင်းခြားမှ ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် ပုံဖော်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေအောက်တွင် ပါဝင်ခွင့်ကို ရခိုင်ပြည်နယ်၌ တကယ့်နေထိုင်ခဲ့သည့် သမိုင်းထက် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ထားသည့် တိုင်းရင်းသား စာရင်းပေါ်၌သာ မူတည်စေခဲ့သည်။ မိသားစုတခုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှစ်ပေါင်းရာချီ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရသော်လည်း နိုင်ငံသားအဖြစ် သို့မဟုတ် အခွင့်အရေး ရရှိထိုက်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမခံရပေ။

VII. ရခိုင်နှင့် အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာ

ဤပြဿနာများသည် စစ်တပ်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်ရှိ ဖယ်ကြဉ်သော နိုင်ငံရေးသဘောသဘာဝမှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ပြည်သူများ၏ အပြစ်မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် နယ်မြေရှင်းလင်းရေးနှင့် ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခများတွင် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ချိုးဖောက်မှုများသည် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (မြန်မာစစ်တပ်၏ ကွပ်ကဲမှုစနစ်၊ AA ၏ ကွပ်ကဲမှုစနစ်နှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ) ၏ လုပ်ရပ်များသာဖြစ်သည်။ ထိုအရာများသည် ရခိုင်လူထုတရပ်လုံးကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခြင်း မဟုတ်ပေ။

ရခိုင်အရပ်သားများသည်လည်း ရိုဟင်ဂျာရွာများကို အကြမ်းဖက်ခဲ့သည့် စစ်တပ်၏ ဗုံးကြဲမှု၊ အိုးအိမ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို အလားတူ ခံစားခဲ့ကြရသည်။ AA ထိန်းချုပ် မြို့နယ်များအတွင်းမှ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များအရ အခြားတိုင်းရင်းသား အသိုက်အဝန်းများသည် အာရက္ခအစိုးရအောက်တွင် ရခိုင်အိမ်နီးချင်းများနှင့် အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမိုကောင်းမွန်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် သီးသန့်ခွဲခြား ဆက်ဆံမှုများသည် စစ်ပွဲ၏ ရှောင်လွှဲ၍မရသော အကျိုးဆက်မဟုတ်ဘဲ မူဝါဒဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုတခု ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

သို့သော် ရခိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာ အသိုက်အဝန်းကြား အဓိကကွဲပြားချက်မှာ အာဏာရှိမှုဖြစ်သည်။ ရခိုင်အသိုက် အဝန်းနှင့် မတူဘဲ ရိုဟင်ဂျာများတွင် နေရပ်ပြန်လာပါက ၎င်းတို့အား ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင် အာဏာမရှိပေ။ ရိုဟင်ဂျာများ နေရပ်ပြန်ရေးဆိုင်ရာ မည်သည့်ဖြေရှင်းချက်မဆို နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့်အတူ လာရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သို့မဟုတ်ပါက ရိုဟင်ဂျာများသည် ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ခဏအတွင်း ပြန်ရောက်သွားကြမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ လွတ်လပ်သော တရားစီရင်ရေးက ကာကွယ်ပေးထားသည့် အခြေခံအခွင့်အရေးများနှင့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ ထူထောင်ခွင့်တို့မှ စတင်ရမည်ဖြစ်သည်။

VIII. ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ၏ စမ်းသပ်ချက်အဖြစ် နေရပ်ပြန်ရေး

ရိုဟင်ဂျာများ နေရပ်ပြန်ရေးကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ အကူးအပြောင်း အောင်မြင်ပြီးမှ ဆောင် ရွက်ရမည့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ရလဒ်တခုအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပေ။ ၎င်းကို ထိုအကူးအပြောင်း အမှန်တကယ်ဖြစ် မဖြစ် စမ်းသပ်သည့် အစောဆုံးနှင့် အတိကျဆုံး စိန်ခေါ်မှုတခုအဖြစ် နားလည်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတခု ဖြေရှင်းရမည့် အခြေခံမေးခွန်းများဖြစ်သည့် မည်သူက နိုင်ငံသားဖြစ်သည်၊ မည်သူက နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်သည်၊ မည်သူက လုံခြုံရေးကို အာမခံသည်၊ မည်သူက မြေယာပိုင် ဆိုင်သည်၊ မည်သူက အစိုးရတွင် ပါဝင်သည်၊ မည်သူက ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ရရှိသည် စသည့် မေးခွန်းများကို မဖြေရှင်းဘဲ နေရပ်ပြန်ရေးကို မဖြေရှင်းနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်မှ ဤပြဿနာကို လေ့လာနေသည့် လေ့လာဆန်းစစ်သူများသည်လည်း မတူညီသော ရှုထောင့်မှတဆင့် အလားတူ ကောက်ချက်သို့ ရောက်ရှိကြသည်။ နေရပ်ပြန်ရေးသည် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး သို့မဟုတ် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှု မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် နိုင်ငံရေး၊ ဥပဒေရေးရာ၊ လုံခြုံရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတခုဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် အရာရာ၏ အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမရှိဘဲ သွားလာလှုပ်ရှားခွင့်၊ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်တို့အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ အခြေခံ မရှိနိုင်ပေ။ စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများသည် ရိုဟင်ဂျာများ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တမင်ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် သိမ်းပိုက်ခြင်းများကိုလည်း ရာဇဝတ်မှုတရပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်နေကြပြီး၊ အိမ်ဟူသည်မှာ စိတ်ကူးယဉ်အရာမဟုတ်ဘဲ သီးခြား ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည့် မြေကွက်များဖြစ်ကြောင်း သတိပေးနေသည်။

ထိုစံနှုန်းကို အချက်တချက်တည်းမဟုတ်ဘဲ အာမခံချက် ငါးချက်အဖြစ် ဖော်ပြလိုပါသည်။ အသိအမှတ်ပြုမှု၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ လုံခြုံရေး၊ မြေယာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ ကိုယ်စားပြုခွင့် တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို “ဒီမိုကရေစီနည်းကျ နေရပ်ပြန်ရေး၏ အာမခံချက် ၅ ချက်” ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဤ ၅ ချက်မပါဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်းသည် ခေတ္တပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်းမျှသာဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် နေရပ်ပြန်ရေး မဟုတ်ပေ။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ မြန်မာနိုင်ငံကို ရေးဆွဲသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် သက်သေပြရမည် မဟုတ်ဘဲ၊ ရိုဟင်ဂျာမိသားစုတစုသည် မူလထွက်ခွာခဲ့သည့် ရွာတွင် ဤအာမခံချက် ၅ ချက်လုံးကို အပြည့်အဝ ခံစားခွင့်ရရှိခြင်း ရှိ မရှိဖြင့် သက်သေပြရမည်ဖြစ်သည်။

IX. ရိုဟင်ဂျာများ ပြုလုပ်ရမည့်အရာများ

ကျယ်ပြန့်သော တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့်အတူ နိုင်ငံရေးအရ စွမ်းဆောင်ရည်ကို တည်ဆောက်ရမည်ဖြစ် သည်။ ထိုသို့ဆိုသည်မှာ သစ်လွင်သော နိုင်ငံရေးအနာဂတ်အတွက် စိစစ်အဆိုပြုနိုင်မည့် ရိုဟင်ဂျာ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသူများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ရှေ့နေများ အဆက်ဆက်ကို လေ့ကျင့်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ နောင်တွင် ပြန် လည်ကုစားပေးမည့် လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အမှတ်ရမှုတခုတည်းမှ မဟုတ်ဘဲ အထောက်အထားများဖြင့် စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် မြေယာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် နေထိုင်ခွင့် တောင်းဆိုချက်များကို ယခုကတည်းက မှတ် တမ်းတင်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ ရခိုင်၏ နိုင်ငံရေးအနာဂတ်ကို ပြည်ထောင်စုအဆင့်တွင်ကဲ့သို့ ဒေသတွင်း၌ လည်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်၍ ပြည်ပရောက် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့်တင်မကဘဲ ရခိုင်အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အခြားတိုင်းရင်းသား နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ကို ဆွေးနွေးသည့် ပလပ်ဖောင်းတိုင်းတွင် ရိုဟင်ဂျာများ ပါဝင်ခွင့်ရရှိရေး တောင်းဆိုရမည်ဖြစ်သည်။

X. နွေဦးတော်လှန်ရေးက ပြုလုပ်ရမည့်အရာများ

မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်သည် အခြားတဖက်၌လည်း ရှိနေသည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးအနေဖြင့် ယင်း၏ မူဝါဒများနှင့်အညီ ရပ်တည်လိုပါက ရိုဟင်ဂျာများကို နိုင်ငံရေးအသိုက်အဝန်းအတွင်း ထည့်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေကို ပယ်ဖျက်မည်ဆိုသည့် ကတိကဝတ်သည် အောင်ပွဲရပြီးမှ ပေးမည့် ကတိတခုအဖြစ် မထားဘဲ၊ စိစစ်လေ့လာနိုင်သည့် ဥပဒေကြမ်းအဖြစ် ယခုကတည်းက ရှိနေရမည်ဖြစ်သည်။ NUG၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အဓိကကျသော AA၊ ULA တို့သည် ဒီမိုကရေစီ၊ အခွင့်အရေး ကာကွယ်မှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တို့အပေါ် ပေးထားသည့် ကတိကဝတ်များကို မိမိတို့၏ တိုင်းရင်းသားများအတွက်သာမက ရိုဟင်ဂျာများအပါအဝင် လူတိုင်းအတွက် အာမခံပေးရမည်ဖြစ်သည်။ နယ်မြေများကို လွတ် မြောက်အောင် လုပ်ဆောင်သော်လည်း ဖယ်ကြဉ်ထားသည့် ဥပဒေဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံကို ချန်ထားခဲ့သည့် တော်လှန်ရေးသည် အုပ်ချုပ်သူ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမျှသာ ဖြစ်လိမ့်မည်။

XI. ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အနာဂတ်နှစ်ခု

ပထမ ဖြစ်နိုင်ခြေအနာဂတ်၏ ပုံရိပ်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့မြင်နေရပြီဖြစ်သည်။ ထိုအနာဂတ်တွင် စစ်အုပ်စုသည် အာဏာလက်လွှတ်ရသော်လည်း ခွဲခြားဖယ်ကြဉ်သည့် စနစ်မှာ ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် လူမျိုးပေါ်၌ မူတည်နေဆဲဖြစ်မည်၊ နေရပ်ပြန်ရေးသည် ရုံးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကိစ္စတခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ်သည် ညှိနှိုင်းယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးထက် အမျိုးသားရေးဝါဒများ ပြိုင်ဆိုင်ရာ နယ်မြေဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

ဒုတိယ ဖြစ်နိုင်ခြေအနာဂတ်တွင်မူ နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ မူဝါဒများက ပိုမိုတည်ငြိမ်သော အနာဂတ်ကို ဆောင် ကြဉ်းပေးမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် တန်းတူညီမျှမည်၊ လုံခြုံရေးကို ရိုဟင်ဂျာများ ကိုယ်တိုင်ယုံကြည်သည့် ယန္တရားများဖြင့် အာမခံပေးမည်၊ မြေယာများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျော်ကြေးပေးခြင်းများ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရိုဟင်ဂျာ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် တန်းတူညီမျှသူများအဖြစ် ပြည်သူ့အာဏာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ကျင့်သုံးနိုင်ရန် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ကြမည်ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအသိုက်အဝန်း၌ ပါဝင်ခွင့်ကို ဗမာ၊ ရခိုင်၊ ရိုဟင်ဂျာ သို့မဟုတ် အခြားလူမျိုးဖြစ်မှုပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်မည်မဟုတ်ဘဲ လူတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် နည်းဥပဒေများ၊ အခွင့် အရေးများနှင့် တာဝန်များဖြင့် သတ်မှတ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ စိတ်ကူးယဉ် စံနှုန်းမဟုတ်ဘဲ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ သာမန်အဓိပ္ပာယ်ကို ခြွင်းချက်မရှိ ကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည်။

မြန်မာ့တော်လှန်ရေးသမားများအနေဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း အဖယ်ကြဉ် ခံထားရသည့် လူထုအတွက် နိုင်ငံရေးအိမ်တဆောင် မတည်ဆောက်ပေးနိုင်ပါက ၎င်းတို့ ဆုပ်ကိုင်ထားသည့် မူဝါဒများအပေါ် အမှန်တကယ် သစ္စာရှိရဲ့လားဟု မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ်တခုဖြင့်တင် သက်သေပြရမည် မဟုတ်ပေ။ ရိုဟင်ဂျာမိသားစုတစုသည် စွန့်ခွာခဲ့ရသည့် ရွာသို့ ပြန်လာနိုင်ပြီး၊ မည်သူမျှ ရုပ်သိမ်း၍ မရသော နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးကို ရရှိကာ၊ မဲပေးခွင့်၊ မိမိနာမည်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ထားသည့် မြေကို စိုက်ပျိုးခွင့်နှင့် မိမိတို့အား ထိန်းချုပ်မည့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ထက် မိမိတို့အပေါ် တာဝန်ယူမည့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ကို အားကိုးခေါ်ယူနိုင်သည့်နေ့တွင်မှ သက်သေပြနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများ မပြည့်စုံသမျှသည် နယ်မြေ လက်ပြောင်း လက်လွှဲဖြစ်ရုံမျှသာရှိပြီး တော်လှန်ရေး ပြီးမြောက်ခြင်း မဟုတ်သေးပေ။

ဤတော်လှန်ရေး၏ အစစ်အမှန် တိုင်းတာချက်သည် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို အာဏာမှ မည်မျှအထိ အပြီးတိုင် ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်ပေါ်တွင် မူတည်မည် မဟုတ်ပေ။ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များထက် ရှေးကျသော “မည်သူက ပါဝင်ခွင့်ရှိသလဲ” ဆိုသည့် အယူအဆကို ဖယ်ရှားနိုင်ခြင်း ရှိ မရှိနှင့် နောက်ထပ် ထွက်ပြေးမည့် ရိုဟင်ဂျာ လှေစီးဒုက္ခသည်များအတွက် ထွက်ပြေးစရာနေရာ မဟုတ်ဘဲ ပြန်လည်နေထိုင်စရာ နေရာတနေရာ ရှိလာမလားဆိုသည့် အချက်ပေါ်၌သာ မူတည်ပေလိမ့်မည်။

(ရိုမေယုအစ္စလာမ် သည် ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းဆိုင်ရာ လေ့လာရေးဗဟိုဌာန (Center for Rohingya Crisis Studies) ၏ တည်ထောင်သူ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ The Rohingya and Myanmar’s Spring Revolution ကို ဘာသာပြန်သည်။)

 Link : Here